Nhiều người hay nghĩ giọng nói chỉ là chuyện trời cho. Trời cho sao thì xài vậy. Ai giọng ấm thì lợi, ai giọng mỏng hay run thì chịu. Nhưng càng dạy luyện giọng lâu, tôi càng thấy không phải vậy.
Giọng nói không chỉ là thứ mình dùng để phát âm cho rõ chữ. Nó là thứ đi ra trước cả ý tứ. Nhiều khi người ta chưa kịp nghe hết nội dung mình nói, là đã cảm được mình là người như thế nào rồi. Có gần gũi không. Có đáng tin không. Có chân thành không. Có tự tin không. Nói cách khác, giọng nói là một phần rất rõ của con người mình.
Tôi hay nói với học viên: có những người nói không quá nhiều, từ ngữ cũng không hoa mỹ gì hết, mà người khác vẫn thích nghe. Lý do không hẳn nằm ở câu chữ. Mà nằm ở cái giọng. Cái cách họ cất tiếng lên. Cái nhịp họ nói. Cái hơi thở, cái độ điềm tĩnh, cái sự có mặt của họ trong từng câu.
1. Giọng nói truyền cảm xúc nhanh hơn mình nghĩ
Cùng là một câu thôi, nhưng người này nói ra nghe ấm áp, người kia nói ra nghe lạnh. Người này nói nghe vững, người kia nói nghe chông chênh. Nội dung có thể giống nhau, mà cảm giác để lại khác hoàn toàn.
Ví dụ đơn giản nhất là câu: “Không sao đâu.”
Có người nói câu đó xong, mình thấy nhẹ lòng thiệt.
Có người nói xong, mình lại thấy như đang bị cho qua chuyện.
Vẫn là mấy chữ đó, nhưng giọng khác là ý nghĩa cảm nhận cũng khác.
Thành ra, giọng nói không chỉ chở thông tin. Nó chở cảm xúc. Chở thái độ. Chở năng lượng của người nói.
Mà cái này quan trọng lắm, nhất là trong những mối quan hệ gần. Nói chuyện với con cái, với cha mẹ, với người thương, với đồng nghiệp, nhiều khi người ta nhớ cái cảm giác từ giọng mình hơn là nhớ nguyên văn mình đã nói gì.
2. Giọng nói tạo ấn tượng đầu tiên rất mạnh
Thiệt ra con người mình hay đánh giá nhau rất nhanh. Nhanh hơn mình tưởng. Gặp lần đầu, chưa cần nói chuyện lâu, chỉ cần nghe vài câu là đã hình thành cảm giác sơ bộ rồi.
Một giọng nói rõ ràng, tự nhiên, có năng lượng vừa phải, thường tạo cảm giác dễ tin và dễ gần.
Một giọng nói lí nhí, hụt hơi, gấp gáp, dễ làm người nghe cảm thấy người nói đang thiếu tự tin hoặc chưa thật sự làm chủ điều mình muốn nói.
Tôi không nói vậy để ai có giọng yếu thì buồn. Ngược lại là khác. Tôi nói để mình thấy rằng giọng nói có thể rèn được, cải thiện được. Và khi mình cải thiện nó, cái mình nhận lại không chỉ là “nói hay hơn”, mà là cách người khác tiếp nhận mình cũng thay đổi theo.
Nhiều học viên tới gặp tôi ban đầu chỉ nghĩ mình cần sửa phát âm, sửa tông, sửa hơi. Nhưng học một thời gian, thứ họ vui nhất lại là: “Em thấy em đỡ ngại khi nói trước người khác hơn rồi.” Cái đó mới đáng quý.
3. Giọng nói tốt làm lời nói có sức thuyết phục hơn
Có một sự thật rất đời thường: người nghe không chỉ nghe bằng tai, họ còn nghe bằng cảm giác.
Một người nói rõ, biết ngắt nghỉ đúng chỗ, biết nhấn chỗ cần nhấn, biết lên xuống vừa đủ, thường khiến người ta có xu hướng tin hơn. Không phải vì họ “diễn”, mà vì giọng nói của họ cho thấy sự làm chủ.
Nói một câu mà hơi yếu quá, câu bị trôi.
Nói nhanh quá, người nghe không kịp theo.
Nói đều đều quá, người ta mệt.
Nói dồn dập quá, người ta căng.
Còn khi mình biết giữ nhịp, giữ hơi, giữ độ sáng của giọng, lời mình tự nhiên có trọng lượng hơn.
Trong công việc chuyện này thấy rõ lắm. Một người có chuyên môn giỏi nhưng trình bày thiếu lực, thiếu nhịp, thì ý hay cũng dễ bị giảm sức nặng. Trong khi một người khác nói mạch lạc, điềm đạm, giọng có điểm rơi, tự nhiên người nghe chú ý hơn hẳn.
Cho nên rèn giọng không phải để màu mè. Mà là để cái mình có bên trong được đi ra đúng mức của nó.
4. Giọng nói thể hiện rất rõ cá tính của mình
Tôi tin giọng nói là một dạng “dấu vân tay” của nội tâm.
Nghe một người nói, mình phần nào cảm được họ nóng hay điềm, vội hay chắc, mềm hay cứng, hồn nhiên hay từng trải. Dĩ nhiên không phải lúc nào cũng đúng hết, nhưng giọng nói luôn để lộ một phần con người mình.
Có người giọng nghe rất ấm, rất ôm.
Có người giọng sáng, lanh, nghe có năng lượng.
Có người giọng bình tĩnh, chắc nhịp, nghe là thấy vững.
Có người nói nhỏ thôi mà vẫn có lực, vì trong giọng có độ tập trung.
Bởi vậy, luyện giọng không phải là biến mình thành một ai khác. Mà là làm cho chất riêng của mình đi ra đẹp hơn, rõ hơn, sáng hơn.
Tôi hay nói với học viên: đừng cố mượn giọng của người khác. Đừng cố bắt chước một kiểu nói không phải của mình chỉ vì thấy nó hay. Cái mình cần là tìm ra chất giọng phù hợp nhất với chính mình. Khi đó, mình nói mới bền. Mới thật. Mới lâu dài được.
5. Giọng nói là cây cầu nối con người với con người
Nhiều người tới học luyện giọng vì muốn nói hay hơn. Nhưng đi sâu rồi mới thấy, thứ họ thật sự cần thường là khả năng kết nối.
Một giọng nói có sự lắng nghe trong đó thì khác lắm. Nó không cần quá kỹ thuật. Không cần lúc nào cũng trầm ấm hay truyền cảm như phát thanh viên. Chỉ cần nó chân thành, có nhịp, có sự hiện diện, là đã chạm được người nghe rồi.
Trong giao tiếp, người ta không chỉ cần nghe đúng. Người ta còn cần cảm thấy mình được tôn trọng, được tiếp nhận, được lắng nghe. Mà giọng nói góp phần rất lớn trong chuyện đó.
Có những người nói chuyện rất bình thường thôi, nhưng mình thích ngồi nghe lâu, vì nghe thấy dễ chịu. Không bị áp đảo. Không bị dạy đời. Không bị hời hợt. Cái dễ chịu đó đi ra từ giọng nói nhiều hơn mình tưởng.
6. Giọng nói ảnh hưởng trực tiếp tới cơ hội
Cái này thực tế lắm, không cần tô hồng.
Trong học tập, công việc, bán hàng, dạy học, làm nội dung, thuyết trình, phỏng vấn, dẫn dắt đội nhóm hay đơn giản là nói chuyện hằng ngày, người có giọng nói tốt thường có lợi thế rõ ràng.
Không phải vì họ “ăn nói khéo” theo kiểu mánh khóe. Mà vì họ giúp người khác dễ tiếp nhận mình hơn.
Một giọng nói tốt có thể giúp:
- ý tưởng của mình được lắng nghe trọn vẹn hơn
- cảm xúc của mình được truyền đi đúng hơn
- hình ảnh cá nhân của mình chuyên nghiệp hơn
- sự tự tin của mình tăng lên rõ rệt
Mà cái hay là, khi giọng nói tốt lên, mình không chỉ thay đổi cách người khác nhìn mình. Mình còn thay đổi luôn cách mình nhìn chính mình.
Nhiều người sau khi luyện giọng một thời gian, cái họ quý nhất không phải là “giọng em giờ hay chưa anh”, mà là “em thấy em đỡ sợ khi cất tiếng hơn.” Nghe vậy tôi thấy vui dữ lắm. Vì cuối cùng, giọng nói không chỉ là âm thanh. Nó là quyền được hiện diện của một người.
Nói cho cùng, giọng nói là phần rất thật của mình
Tôi nghĩ vầy: lời nói là phần chữ nghĩa, còn giọng nói là phần hơi ấm.
Mình có thể học cách nói cho đúng. Nhưng để nói cho chạm, cho gần, cho có hồn, thì mình cần quay về với giọng nói của mình. Chăm nó. Hiểu nó. Rèn nó. Và quan trọng nhất là đừng xem nhẹ nó.
Vì có những cánh cửa mở ra từ năng lực. Nhưng cũng có nhiều cánh cửa mở ra từ cách mình cất tiếng.
Giọng nói không thay hết được cuộc đời mình. Nhưng một giọng nói rõ hơn, ấm hơn, vững hơn, tự tin hơn… thiệt sự có thể đổi rất nhiều thứ.
Và đôi khi, nó đổi từ chính cách mình bắt đầu một câu nói đầu tiên.
Toan Cao Rodia