Luyện đọc truyền cảm có nhứt thiết phải đúng phát âm?

Khi bắt đầu luyện giọng, rất nhiều người thường có chung một băn khoăn: muốn đọc truyền cảm thì có cần phải phát âm thật đúng hay không? Câu hỏi này nghe đơn giản, nhưng nếu nhìn kỹ, nó chạm tới một vấn đề rất lớn trong quá trình học nói, học đọc và rèn giọng: mình đang tập trung vào điều gì, và điều gì mới thật sự làm cho lời nói chạm được người nghe?

Thực tế, phát âm đúng là điều nên có. Nhưng nói vậy không có nghĩa là cứ đọc truyền cảm thì bắt buộc phải đặt toàn bộ trọng tâm vào chuyện sửa âm. Trong giọng nói, không nên nhìn vấn đề theo kiểu có một “chuẩn” tuyệt đối cho tất cả mọi người. Điều phù hợp hơn là nhìn theo hướng đúng hay chưa đúng so với vùng miền, môi trường giao tiếp và mục đích sử dụng lời nói.

Phát âm đúng là quan trọng, nhưng không phải là tất cả

Trong những bối cảnh đòi hỏi sự rõ ràng, chỉn chu và chuyên nghiệp cao như giảng dạy, thuyết trình, dẫn chương trình, đọc bản tin, làm nội dung chuyên môn hoặc ghi âm giọng nói cho công việc, phát âm đúng đóng vai trò rất quan trọng. Khi âm được phát ra rõ ràng, ổn định và phù hợp với đối tượng nghe, thông điệp sẽ dễ đi tới người nghe hơn, đồng thời tạo cảm giác đáng tin cậy và chuyên nghiệp hơn.

Tuy nhiên, khi nói tới luyện đọc truyền cảm, nếu chỉ chăm chăm sửa âm mà quên mất phần ý, phần nhịp, phần cảm xúc, thì bài đọc rất dễ rơi vào tình trạng đúng chữ nhưng không chạm. Người nghe có thể nghe rõ từng âm, từng tiếng, nhưng lại không cảm được nội dung, không thấy được thái độ, và không kết nối được với người đọc.

Đó là lý do vì sao nhiều người dù phát âm khá rõ, nhưng khi đọc vẫn nghe cứng. Trong khi đó, có người chưa thật sự tròn ở mọi âm, nhưng vẫn đọc rất cuốn, rất có hồn, và người nghe vẫn thấy dễ tiếp nhận.

Không có một cách phát âm đúng tuyệt đối cho mọi vùng miền

Một điều rất quan trọng khi nói về giọng nói là phải đặt phát âm vào bối cảnh vùng miền. Mỗi vùng miền có đặc điểm âm thanh riêng, cách nhả chữ riêng, nhịp điệu riêng và thói quen ngôn ngữ riêng. Có những âm được xem là đúng trong giọng miền Nam, nhưng sang môi trường miền Bắc lại nghe khác. Ngược lại, có những đặc điểm của miền Bắc nếu đặt vào giọng miền Nam thì cũng không còn phù hợp nữa.

Vì vậy, khi nói tới chuyện đúng hay sai trong phát âm, cần xác định rõ mình đang so với hệ thống phát âm nào, theo vùng miền nào, và phục vụ cho mục đích gì. Với người luyện giọng miền Nam, việc điều chỉnh phát âm nên bám theo đặc điểm của giọng Nam mà mình đang hướng tới, thay vì cố ép mình chạy theo một cách nói không phù hợp với bản sắc giọng của mình.

Chính chỗ này làm cho việc luyện giọng trở nên dễ thở hơn rất nhiều. Người học không còn bị ám ảnh bởi suy nghĩ phải nói giống một kiểu duy nhứt nào đó, mà sẽ hiểu rằng mình cần nói sao cho đúng với định hướng đang theo, rõ với người nghe, và phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp.

Đọc truyền cảm là đọc ra ý, ra cảm xúc, ra thái độ

Một bài đọc truyền cảm không nằm ở chỗ từng chữ đều được xử lý hoàn hảo, mà nằm ở chỗ người đọc có thật sự hiểu điều mình đang nói hay không. Khi hiểu nội dung, người đọc mới biết câu nào cần nhấn, chỗ nào cần chậm lại, chỗ nào cần nhẹ xuống, và chỗ nào phải đưa năng lượng lên để truyền cảm xúc cho người nghe.

Nói cách khác, đọc truyền cảm không chỉ là đọc bằng miệng, mà là đọc bằng sự cảm nhận. Người nghe không chỉ nghe chữ. Họ nghe luôn cả suy nghĩ, thái độ và tinh thần của người nói ở trong đó.

Nếu một người quá căng thẳng với chuyện phát âm, họ rất dễ rơi vào trạng thái gồng. Mà khi đã gồng, hơi thở sẽ bị cứng, nhịp đọc thiếu tự nhiên, âm điệu bị đóng, câu chữ mất độ mềm. Lúc đó, bài đọc tuy có thể “đúng” ở bề mặt, nhưng lại thiếu cái hồn cần có.

Ngược lại, khi người đọc biết mình đang nói với ai, đang truyền tải điều gì, và muốn người nghe cảm ra sao, thì lời đọc sẽ có sức sống hơn rất nhiều. Đó mới là nền tảng quan trọng của truyền cảm.

Khi nào nên ưu tiên sửa phát âm, khi nào nên ưu tiên truyền đạt?

Câu trả lời là cần cả hai, nhưng thứ tự ưu tiên sẽ thay đổi tùy mục tiêu.

Nếu bạn làm công việc cần giọng nói chuyên nghiệp, cần ghi âm, dạy học, thuyết trình hoặc xây dựng hình ảnh cá nhân bằng giọng nói, thì nên đầu tư nghiêm túc vào phát âm. Việc này giúp lời nói sáng hơn, gọn hơn, và tạo nền vững chắc cho quá trình luyện giọng lâu dài.

Nhưng nếu bạn đang luyện đọc truyền cảm để nói chuyện có sức hút hơn, kể chuyện tốt hơn, làm video gần gũi hơn, hoặc cải thiện khả năng giao tiếp thường ngày, thì ngoài phát âm, bạn cần dành sự chú ý rất lớn cho các yếu tố như nhịp điệu, ngắt nghỉ, điểm nhấn, hơi thở, sắc thái và cảm xúc.

Nói đơn giản, phát âm giúp người nghe hiểu rõ, còn truyền cảm giúp người nghe muốn nghe tiếp.

Luyện đọc truyền cảm sao cho không bị cứng?

Một cách luyện hiệu quả là thay vì chỉ tập từng âm riêng lẻ trong thời gian quá dài, bạn nên kết hợp giữa sửa phát âm và đọc theo ý. Khi cầm một đoạn văn, đừng hỏi trước tiên là “mình có đọc đúng hết chưa”, mà hãy hỏi “đoạn này đang muốn nói điều gì”.

Sau đó, chia câu theo ý, xác định trọng tâm của từng đoạn, rồi mới điều chỉnh phát âm ở những chỗ thật sự cần. Cách này giúp bạn giữ được sự tự nhiên, không bị đơ khi đọc, và lời nói cũng gần với giao tiếp thực tế hơn.

Ngoài ra, cũng cần chú ý tới người nghe của mình. Bạn đang nói với học viên, khách hàng, khán giả đại chúng hay người quen? Mỗi đối tượng nghe sẽ cần một cách thể hiện khác nhau. Khi xác định được điều đó, bạn sẽ biết nên đọc tới mức nào, mềm hay chắc, gần gũi hay chỉn chu.

Kết luận

Luyện đọc truyền cảm không có nghĩa là phải theo đuổi một kiểu phát âm tuyệt đối cho tất cả mọi người. Điều quan trọng hơn là hiểu phát âm trong đúng bối cảnh vùng miền, mục đích sử dụng và đối tượng nghe. Phát âm đúng là điều cần có, nhưng nó không phải là yếu tố duy nhứt quyết định lời đọc có chạm hay không.

Một bài đọc hay là bài đọc giúp người nghe hiểu được thông điệp, cảm được cảm xúc và nhớ được điều bạn muốn gửi gắm. Vì vậy, khi luyện giọng, đừng chỉ lo sửa âm cho thật nhiều mà quên mất phần ý, phần nhịp và phần hồn của lời nói.

Nói gọn lại, phát âm là nền, còn truyền cảm là thứ làm cho lời nói có sức sống. Khi hai phần này đi cùng nhau, giọng nói của bạn mới thật sự có chiều sâu và có khả năng kết nối với người nghe.