Có nên học luyện giọng không?
Đây là câu hỏi tôi nghĩ nên được đặt ra trước cả câu hỏi học luyện giọng ở đâu, học với ai hay một khóa luyện giọng giá bao nhiêu.
Bởi có một tình trạng khá dễ gặp. Ban đầu mình vẫn nói chuyện, làm việc, giao tiếp bình thường. Nhưng sau một thời gian coi những video về giọng nói, nghe người này nói trầm, người kia nói rõ, người khác lại có cách đọc rất truyền cảm, mình bắt đầu quay lại nghe giọng mình và thấy chỗ nào cũng chưa ổn.
Có người nghe bản ghi âm của chính mình rồi không thích. Có người thấy mình nói nhanh. Có người nghĩ giọng mình mỏng, yếu, không sang, không cuốn hút. Rồi từ cảm giác đó, mình đi tìm một khóa học với mong muốn biến giọng hiện tại thành một giọng khác.
Theo tôi, mình chưa cần đi nhanh tới bước đó.
Trước tiên hãy hỏi:
Tiếng nói hiện tại đang thật sự cản trở mình ở đâu?
Có nên học luyện giọng nếu giọng mình vẫn bình thường?
Có thể có, cũng có thể không.
Luyện giọng không chỉ dành cho người đang có một vấn đề rõ ràng về phát âm. Người làm nghề sử dụng tiếng nói nhiều như giảng viên, giáo viên, người bán hàng, người dẫn chương trình, người làm nội dung, livestream, podcast hoặc thường xuyên thuyết trình đều có thể học để sử dụng tiếng nói hiệu quả hơn.
Nhưng học để phát triển kỹ năng khác hoàn toàn với học vì nghĩ rằng giọng mình “dở”.
Mỗi người sinh ra đã có những đặc điểm tiếng nói khác nhau. Âm sắc khác nhau, độ cao thấp khác nhau, cách nhả chữ khác nhau, tốc độ nói khác nhau và đặc biệt là ảnh hưởng của vùng miền, môi trường sống, gia đình.
Không phải cứ không có một chất giọng trầm là cần sửa.
Không phải nói giọng địa phương là có vấn đề.
Và cũng không phải giọng không giống MC hay phát thanh viên thì đó là một giọng nói chưa tốt.
Một giọng nói trước hết cần phù hợp với chính người xài nó và đáp ứng được nhu cầu giao tiếp của người đó.
Trước khi học luyện giọng, hãy xác định vấn đề của mình
Nếu đang phân vân có nên học luyện giọng, hãy thử quan sát tiếng nói của mình trong đời sống thật.
- Bạn có thường nói được nửa câu thì hụt hơi?
- Bạn có nói nhanh đến mức người nghe thường xuyên yêu cầu nói lại?
- Tiếng nói có quá nhỏ khiến người đối diện khó nghe?
- Một số chữ có thường xuyên bị phát âm không rõ?
- Khi đứng trước nhiều người, bạn có bị căng thẳng đến mức giọng run, hơi ngắn và không diễn đạt được điều mình muốn nói?
- Hay bạn vẫn giao tiếp bình thường, chỉ muốn đọc một bài có cảm xúc hơn, thuyết trình mạch lạc hơn hoặc sử dụng tiếng nói tốt hơn cho công việc?
Những trường hợp này đều khác nhau.
Và khi vấn đề khác nhau, cách tập cũng phải khác nhau.
- Người hụt hơi không thể chỉ chăm chăm tập khẩu hình.
- Người nói quá nhanh không thể chỉ tập lấy hơi rồi mong tốc độ tự nhiên thay đổi.
- Người phát âm một số chữ chưa rõ cần xác định nguyên nhân nằm ở thói quen phát âm, khẩu hình hay sự phối hợp của môi, lưỡi và luồng hơi.
- Còn một người đọc đều đều, thiếu cảm xúc, đôi khi vấn đề lại nằm ở việc chưa hiểu ý, chưa xác định thái độ của câu nói chứ không hẳn do chất giọng.
Đó là lý do việc nhận diện đúng vấn đề quan trọng hơn việc tập thật nhiều.
Học luyện giọng không có nghĩa là đổi thành một giọng khác
Một trong những hiểu lầm tôi gặp khá nhiều là người học nghĩ luyện giọng đồng nghĩa với đổi giọng.
- Họ muốn giọng mình trầm xuống.
- Muốn nghe “sang” hơn.
- Muốn nói giống một người họ thích.
- Muốn xóa hoàn toàn đặc điểm vùng miền trong tiếng nói.
Nhưng nếu chỉ tập với mục tiêu bắt chước một chất giọng khác, rất dễ rơi vào tình trạng càng nói càng gồng.
Luyện giọng, theo cách tôi nhìn nhận, không phải lấy một con người khác làm khuôn rồi cố đưa tiếng nói của mình vào đó.
Điều đáng làm hơn là hiểu chất giọng hiện tại, nhận ra những điểm đang hạn chế khả năng giao tiếp, rồi từng bước cải thiện hơi thở, lực âm, phát âm, khẩu hình, tốc độ, nhịp câu, sắc thái và khả năng biểu đạt.
Giọng vẫn là giọng của mình.
Chỉ là mình sử dụng nó tốt hơn.
Khi nào bạn thật sự nên học luyện giọng?
Bạn nên cân nhắc học khi một vấn đề trong tiếng nói đã bắt đầu ảnh hưởng tới công việc hoặc giao tiếp.
- Chẳng hạn, bạn biết mình nói quá nhanh nhưng nhiều lần tự sửa vẫn quay về thói quen cũ.
- Bạn thường hụt hơi, nói câu dài không được.
- Bạn làm công việc phải nói nhiều nhưng chưa biết cách phân phối hơi và lực âm.
- Bạn cần thuyết trình, giảng dạy, quay video hoặc làm podcast nhưng cách trình bày bằng tiếng nói chưa chuyển tải được điều mình muốn nói.
- Hoặc đơn giản hơn, bạn muốn hiểu tiếng nói của mình một cách có hệ thống thay vì tự tập mỗi ngày mà không biết mình đang làm đúng chỗ hay không.
Trong những trường hợp đó, người hướng dẫn có thể giúp rút ngắn quá trình thử sai.
Nhưng vai trò của người dạy không phải là làm cho bạn cảm thấy giọng mình tệ đến mức bắt buộc phải học.
Cẩn thận khi nỗi sợ trở thành lý do khiến bạn ghi danh một khóa học
Đây là điều tôi nghĩ người học luyện giọng nên đặc biệt lưu ý.
Nếu trước đây bạn vẫn giao tiếp bình thường, nhưng sau khi coi một nội dung quảng bá nào đó lại bắt đầu nghĩ rằng giọng mình đang làm mất cơ hội, mất khách hàng, khó thăng tiến hoặc có thể thất bại trong công việc, hãy thử dừng lại và kiểm tra xem nỗi lo đó có xuất phát từ trải nghiệm thật của mình hay không.
Giọng nói có ảnh hưởng tới giao tiếp. Nhưng kết quả trong công việc và cuộc sống còn phụ thuộc vào kiến thức, năng lực, cách ứng xử, nội dung mình nói, tâm lý và rất nhiều yếu tố khác.
Không nên biến giọng nói thành nguyên nhân giải thích cho mọi thất bại của một con người.
Người dạy luyện giọng cũng cần doanh thu để duy trì công việc của mình. Việc giới thiệu khóa học, chia sẻ kết quả học viên hay tổ chức những buổi trải nghiệm đều là chuyện bình thường.
Điều quan trọng nằm ở cách thực hiện.
Quảng bá nên giúp người học hiểu nhu cầu của mình, chứ không nên khiến một người vốn chưa hiểu nhiều về giọng nói trở nên sợ chính tiếng nói của họ.
Có thể tự luyện giọng tại nhà trước không?
Hoàn toàn có thể bắt đầu bằng những việc rất đơn giản.
Hãy chọn một đoạn văn khoảng 100 đến 150 chữ, đọc bằng cách bạn vẫn thường nói, sau đó thu âm lại.
Đừng nghe với mục tiêu tìm xem giọng mình dở chỗ nào.
Hãy nghe để quan sát.
Câu nào bị hụt hơi?
Chỗ nào nói quá nhanh?
Chữ nào nghe không rõ?
Âm lượng có ổn định không?
Câu hỏi và câu kể có nghe khác nhau không?
Một đoạn có nội dung vui và một đoạn có nội dung buồn, thái độ đọc của mình có thay đổi không?
Sau đó chỉ chọn một vấn đề để tập trong một khoảng thời gian.
Đừng cùng lúc ép mình sửa hơi thở, khẩu hình, phát âm, tốc độ, giọng trầm và biểu cảm. Càng ôm nhiều thứ, người mới tập càng khó nhận biết cái gì đang thật sự thay đổi.
Nếu có đau họng, khàn tiếng kéo dài hoặc khó chịu khi phát âm, không nên cố luyện bằng sức. Những biểu hiện kéo dài liên quan tới giọng cần được đánh giá bởi người có chuyên môn y khoa phù hợp.
FAQ: Những câu hỏi thường gặp về học luyện giọng
Có nên học luyện giọng không?
Nên học khi bạn xác định được một vấn đề cụ thể cần cải thiện hoặc có nhu cầu sử dụng tiếng nói tốt hơn cho công việc. Không cần học chỉ vì cảm thấy giọng mình không giống một người nói hay trên mạng.
Người bình thường có học luyện giọng được không?
Có. Luyện giọng không chỉ dành cho MC, ca sĩ hay người làm truyền thông. Những người thường xuyên giao tiếp, giảng dạy, bán hàng, thuyết trình hoặc làm nội dung đều có thể luyện để sử dụng tiếng nói hiệu quả hơn.
Học luyện giọng có làm mất giọng vùng miền không?
Không nhất thiết. Việc luyện giọng nên hướng tới khả năng nói rõ, dễ nghe và phù hợp hoàn cảnh giao tiếp, chứ không đồng nghĩa với việc phải xóa đặc điểm vùng miền.
Có thể tự luyện giọng ở nhà không?
Có. Thu âm, nghe lại, nhận diện một vấn đề và tập từng phần là cách tốt để bắt đầu. Khi không tìm ra nguyên nhân hoặc tập một thời gian mà không cải thiện, lúc đó có thể cần người hướng dẫn quan sát và điều chỉnh.
Học luyện giọng có làm giọng trầm hơn không?
Có những kỹ thuật giúp tiếng nói có lực, độ đầy và sự ổn định tốt hơn. Tuy nhiên, không nên xem “càng trầm càng hay” là mục tiêu chung cho tất cả mọi người. Chất giọng tự nhiên của mỗi người khác nhau.
Hiểu giọng mình rồi hãy quyết định học
Nếu hỏi tôi có nên học luyện giọng không, câu trả lời của tôi sẽ không phải là “ai cũng nên học”.
Tôi muốn hỏi ngược lại:
Bạn muốn tiếng nói của mình thay đổi điều gì?
Nếu chưa trả lời được, chưa cần vội mua một khóa học.
Hãy nghe lại chính mình. Quan sát cách mình nói trong công việc và đời sống. Xem điều gì thật sự đang gây trở ngại và điều gì chỉ xuất phát từ việc mình đang so sánh bản thân với người khác.
Ở Toan Cao Voice, tôi luôn nhìn việc luyện giọng theo hướng đó. Kỹ thuật là cần thiết, nhưng phía sau tiếng nói vẫn là một con người với tính cách, cảm xúc, vùng miền và cách biểu đạt riêng.
Luyện giọng không nên bắt đầu bằng việc làm cho mình ghét giọng hiện tại.
Nó nên bắt đầu từ việc hiểu giọng của mình, rồi biết mình muốn đưa tiếng nói ấy đi tới đâu.