Khi bắt đầu quan tâm nghiêm túc tới giọng nói, gần như ai cũng sẽ đi tới câu hỏi này. Có người hỏi ngay từ đầu. Có người không nói ra, nhưng trong lòng vẫn chờ một mốc thời gian nào đó để tự ước lượng xem chuyện mình đang theo có đáng hay không. Học bao lâu thì giọng đổi. Tập bao lâu thì nghe khác. Bao lâu thì người khác bắt đầu nhận ra.
Đây là một câu hỏi rất thật. Vì bất kỳ ai khi dành thời gian cho một việc gì cũng đều muốn biết mình đang đi tới đâu. Với giọng nói, nhu cầu đó còn rõ hơn, bởi đây là thứ gắn với mình mỗi ngày. Mình dùng nó để nói chuyện, để giao tiếp, để làm việc, để xuất hiện trước người khác. Khi thấy giọng mình chưa ổn, ai cũng muốn biết liệu sự thay đổi có đến sớm không, hay mình sẽ phải đi trong một quãng rất dài mới thấy được kết quả.
Nhưng nếu trả lời câu này một cách thật lòng, thì không thể chỉ nói bằng một con số.
Giọng nói có thể thay đổi khá sớm ở một vài điểm. Nhưng để sự thay đổi đó trở nên rõ ràng, tự nhiên và bền, nó luôn cần thời gian hơn người học thường tưởng.
Điều người học thường chờ là một kết quả nhìn thấy được ngay
Mình thấy rất nhiều người khi bắt đầu luyện giọng thường mang theo một kỳ vọng khá giống nhau. Họ nghĩ chỉ cần biết đúng phương pháp, tập chăm trong một thời gian ngắn là giọng sẽ đổi rõ. Suy nghĩ này không hẳn vô lý. Vì ở giai đoạn đầu, khi mình bắt đầu chú ý hơn tới hơi, tới khẩu hình, tới nhịp nói, đúng là sẽ có những thay đổi nhất định. Có người nghe lại và thấy giọng đỡ mờ hơn. Có người bắt đầu nói rõ hơn một chút. Có người thấy mình kiểm soát câu nói tốt hơn trước.
Nhưng cái dễ gây hiểu lầm nằm ở chỗ này: những thay đổi sớm chưa chắc đã là thay đổi bền.
Với giọng nói, có những thứ mình có thể làm được khi đang rất chú ý. Nhưng để nó trở thành cách nói tự nhiên của mình trong mọi hoàn cảnh, đó lại là một câu chuyện khác. Khi còn phải nhớ để làm, còn phải tự nhắc bản thân nói chậm lại, giữ hơi lại, mở khẩu hình hơn, thì nghĩa là kỹ năng đó mới chỉ bắt đầu hình thành. Còn để nó thật sự đi vào phản xạ, mình cần một khoảng thời gian đủ dài để lặp lại đúng.
Cho nên, nếu hỏi bao lâu thì có kết quả, câu trả lời đầu tiên là: thường sẽ có dấu hiệu thay đổi khá sớm. Nhưng để gọi là “đã đổi”, thì phải nhìn qua một tiến trình dài hơn.
Kết quả trong luyện giọng không đến theo kiểu một ngày tự nhiên bứt lên
Nhiều người hình dung sự thay đổi của giọng nói giống như một cú chuyển rõ rệt. Hôm trước còn dở, hôm sau nghe khác hẳn. Thực tế lại hiếm khi diễn ra như vậy.
Giọng nói thường thay đổi theo kiểu rất âm thầm. Ban đầu, người học chỉ nhận ra một vài chỗ nhỏ. Mình bớt hụt hơi hơn. Mình đỡ dính chữ hơn. Mình nghe lại thấy câu nói có vẻ chắc hơn trước một chút. Những thay đổi này đôi khi không lớn tới mức làm người học cảm thấy phấn khích ngay. Nhưng chính những phần rất nhỏ đó mới là dấu hiệu thật cho thấy mình đang đi đúng.
Có một điều khá đặc biệt là nhiều khi bản thân người học chưa thấy rõ, nhưng người nghe bên ngoài lại bắt đầu cảm nhận được trước. Họ nghe bạn nói và thấy dễ tiếp nhận hơn, rõ hơn, đỡ mệt hơn, dù chưa chắc gọi tên chính xác bạn đã đổi ở điểm nào. Điều này cho thấy giọng nói không nhất thiết phải thay đổi quá mạnh mới tạo ra khác biệt. Chỉ cần những chỗ cản trở lớn nhất bắt đầu được chỉnh lại, cảm giác nghe của người khác đã thay đổi rồi.
Vấn đề là nếu người học chỉ chờ một cú bứt lên quá rõ, họ sẽ rất dễ bỏ qua những tiến bộ đang âm thầm diễn ra. Và khi không nhìn ra điều đó, họ lại nghĩ rằng mình chưa có kết quả gì.
Thời gian nhanh hay chậm phụ thuộc rất nhiều vào điểm xuất phát của mỗi người
Không có một mốc thời gian duy nhất áp dụng cho tất cả mọi người. Cùng học một phương pháp, cùng đi trong một lộ trình, nhưng mỗi người vẫn sẽ thay đổi theo một nhịp khác nhau. Sự khác nhau này không phải lúc nào cũng do ai cố gắng hơn ai. Nó còn đến từ điểm xuất phát.
Có người nền giọng ban đầu đã khá rõ, chỉ cần chỉnh lại nhịp nói hoặc lực ở cuối câu là tổng thể đã khác đi nhanh. Có người lại đang vướng nhiều thứ cùng lúc: nói nhanh, dính chữ, hơi yếu, nhịp đều, thiếu điểm nhấn. Với trường hợp như vậy, sự thay đổi vẫn có, nhưng sẽ đi theo từng lớp. Mỗi giai đoạn phải gỡ một phần, nên cảm giác “thấy rõ ngay” sẽ chậm hơn.
Ngoài ra còn một yếu tố khác ít khi được nhắc tới, đó là mức độ ăn sâu của thói quen. Có những người đã dùng một kiểu nói trong rất nhiều năm, gần như thành phản xạ cố định. Khi bắt đầu sửa, việc cũ cứ kéo ngược lại rất mạnh. Không phải họ không tiến bộ, mà vì họ đang vừa học cái mới, vừa chống lại sức nặng của cái cũ. Những trường hợp này cần nhiều thời gian hơn để cái mới đủ mạnh và đủ quen.
Vì vậy, nếu hỏi học luyện giọng bao lâu thì có kết quả, mình thường không trả lời bằng một mốc tuyệt đối. Mình sẽ nhìn vào tình trạng ban đầu của người học, họ đang vướng điều gì, và họ có giữ được nhịp luyện đều hay không.
Điều quyết định không chỉ là thời gian, mà là chất lượng của thời gian đó
Nhiều người nghe tới chuyện luyện giọng trong vài tháng thì bắt đầu thấy dài. Nhưng thật ra, điều đáng quan tâm không chỉ là mình đi bao lâu. Điều quan trọng hơn là trong khoảng thời gian đó, mình đang đi như thế nào.
Ba tháng luyện đều, có người sửa, có lộ trình rõ, sẽ rất khác với ba tháng tập theo cảm hứng, hôm nhớ hôm quên, chỗ đúng chỗ sai lẫn lộn. Cùng là ba tháng, nhưng chất lượng của quá trình hoàn toàn khác nhau. Một bên tích lũy để giọng nói dần hình thành một phản xạ mới. Một bên chỉ tạo ra cảm giác là mình có quan tâm tới chuyện này, nhưng không đủ để chuyển hóa thành thay đổi thật.
Đây là chỗ nhiều người hay nhầm. Họ nhìn vào tổng thời gian và nghĩ mình đã dành đủ lâu rồi. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, phần thời gian thật sự luyện đúng có khi lại không nhiều. Và vì vậy, kết quả cũng không đến như mong đợi.
Với giọng nói, thời gian chỉ có ý nghĩa khi nó đi kèm với sự đều đặn và một hướng sửa đủ rõ.
Có những thay đổi chỉ xuất hiện khi người học không còn phải gồng
Một dấu hiệu rất quan trọng để biết giọng nói đang thật sự chuyển hóa là khi người học không còn phải quá căng để giữ cách nói mới nữa. Lúc đầu, ai cũng phải để ý rất nhiều. Mình nói chậm hơn là vì mình cố. Mình ngắt nhịp rõ hơn là vì mình nhớ phải làm vậy. Mình giữ lực tốt hơn là vì mình đang tập trung.
Nhưng tới một giai đoạn nào đó, những điều này bắt đầu tự nhiên hơn. Người học không còn phải “diễn” cách nói mới nữa. Nó bắt đầu đi vào giọng của họ một cách nhẹ hơn, đỡ gượng hơn. Đây mới là lúc sự thay đổi thật sự có nền.
Mà để đi tới chỗ đó, thường không thể quá vội. Vì bất cứ kỹ năng nào khi chuyển từ giai đoạn biết sang giai đoạn thành phản xạ đều cần thời gian. Giọng nói cũng vậy. Nó không chỉ là chuyện mình hiểu. Nó là chuyện cơ thể, hơi, miệng, tai và nhịp nói của mình bắt đầu phối hợp lại theo một cách khác.
Trong quá trình làm việc với học viên, mình để ý một điều khá rõ. Những người tiến bộ tốt thường không phải là người sốt ruột nhất. Họ vẫn quan tâm tới kết quả, nhưng họ chấp nhận một chuyện rất quan trọng: giọng nói cần thời gian để đổi. Khi đã hiểu như vậy, họ bớt nhìn đồng hồ hơn và bắt đầu nhìn vào từng phần mình đang sửa. Họ nghe lại mình kỹ hơn. Họ để ý tới những thay đổi nhỏ hơn. Và chính điều đó làm họ đi nhanh hơn.
Ngược lại, những người cứ mong mình phải đổi thật nhanh lại rất dễ thất vọng. Họ bỏ qua những tín hiệu tiến bộ nhỏ, rồi kết luận là không có kết quả. Mà cảm giác đó, nếu kéo dài, sẽ làm họ nản trước khi giọng kịp thật sự chuyển.
Nếu đi đúng cách, kết quả thường không quá xa như nhiều người sợ
Nói giọng nói cần thời gian không có nghĩa là người học phải đi mãi mà không thấy gì. Điều mình muốn nói là cần nhìn đúng bản chất của tiến trình này. Không nên chờ một phép màu trong vài ngày, nhưng cũng không nên nghĩ đây là chuyện quá xa vời.
Nếu một người có lộ trình rõ, biết mình cần sửa gì trước, có người nghe lại và giữ được việc luyện đều, thì trong một khoảng thời gian không quá dài, họ thường đã bắt đầu cảm nhận được sự khác đi ở giọng nói của mình. Ban đầu có thể là rõ hơn, chắc hơn, đỡ mờ hơn. Sau đó mới tới những phần sâu hơn như nhịp, cảm xúc, sức truyền đạt.
Nếu bạn muốn nhìn rõ hơn cách một lộ trình luyện giọng được xây dựng để đi qua từng giai đoạn như vậy, có thể xem tại Khóa Học Luyện Giọng. Điều mình luôn nhấn mạnh ở đây không phải là hứa hẹn đổi thật nhanh, mà là giúp người học thấy được con đường đủ rõ để biết mình đang tiến ở đâu và vì sao mình tiến.
Kết luận
Nếu bạn đang hỏi học luyện giọng bao lâu thì có kết quả, câu trả lời hợp lý nhất là: thường sẽ có những thay đổi ban đầu khá sớm, nhưng để giọng nói thật sự đổi theo hướng tự nhiên và bền, mình cần đi trong một khoảng thời gian đủ dài.
Sự thay đổi này không đến bằng một cú bật mạnh. Nó đến qua những điều chỉnh nhỏ, được lặp lại đúng, được giữ đều và dần trở thành phản xạ.
Giọng nói không phải thứ đổi nhanh chỉ vì mình mong nó đổi nhanh. Nhưng nếu đi đúng cách, kết quả cũng không xa như nhiều người vẫn sợ.
Quan trọng nhất không phải là đếm bao nhiêu ngày. Quan trọng là trong những ngày đó, mình có thật sự đi đúng đường hay không.
FAQ
Học luyện giọng bao lâu thì bắt đầu thấy kết quả?
Tùy tình trạng ban đầu và cách học, nhưng thường người học sẽ bắt đầu cảm nhận một vài thay đổi sớm ở độ rõ, hơi hoặc nhịp. Tuy vậy, để sự thay đổi trở nên tự nhiên và bền thì cần thời gian lâu hơn.
Vì sao tôi tập một thời gian mà vẫn thấy chưa khác nhiều?
Có thể bạn đang thay đổi theo kiểu âm thầm mà chưa nhận ra, hoặc quá trình luyện chưa đủ đều, chưa có người sửa và chưa đi đúng vào chỗ vướng chính.
Luyện giọng nhanh có tốt không?
Nếu chỉ nhanh ở bề mặt thì không bền. Điều quan trọng hơn là giọng nói có thật sự chuyển thành phản xạ mới hay không.