Khi tìm hiểu về bảy luân xa, tôi chú ý nhiều nhất đến luân xa 5, Vishuddha, thường được gọi là luân xa cổ họng. Lý do khá đơn giản. Trong nhiều cách diễn giải về hệ thống luân xa, Vishuddha được liên hệ với âm thanh, lời nói, khả năng giao tiếp và biểu đạt bản thân. Đây cũng là những vấn đề rất gần với công việc luyện giọng.
Tuy nhiên, trước khi đi sâu hơn, cần phân biệt rõ hai chuyện. Luân xa thuộc hệ thống tư tưởng và thực hành tinh thần của một số truyền thống Ấn Độ. Còn giọng nói dưới góc độ khoa học được tạo ra bởi hệ hô hấp, thanh quản, dây thanh và các cơ quan cấu âm. Hai cách nhìn này có thể đặt cạnh nhau để tham khảo, nhưng không nên nhập thành một.
Luân xa là gì?
Chữ chakra trong tiếng Sanskrit thường được hiểu là bánh xe hay vòng tròn. Trong một số truyền thống yoga và Tantra, luân xa được mô tả như những trung tâm thuộc cơ thể vi tế. Đây không phải những cơ quan mà y học có thể quan sát bằng giải phẫu. Mô hình bảy luân xa được biết rộng rãi ngày nay thường gồm:
- Luân xa 1, Muladhara, liên hệ với nền tảng và sự ổn định.
- Luân xa 2, Svadhishthana, thường gắn với cảm xúc và ham muốn.
- Luân xa 3, Manipura, liên hệ với ý chí và ý thức về bản thân.
- Luân xa 4, Anahata, thường được đặt trong mối liên hệ với tình cảm và sự kết nối.
- Luân xa 5, Vishuddha, liên hệ với âm thanh, lời nói và khả năng biểu đạt.
- Luân xa 6, Ajna, thường gắn với nhận thức và trực giác.
- Luân xa 7, Sahasrara, được liên hệ với đời sống tinh thần.
Trong phạm vi bài này, tôi chỉ tập trung vào luân xa thứ năm.
Luân xa 5 là gì?
Luân xa 5, Vishuddha, là luân xa thường được đặt tại vùng cổ họng và được liên hệ với âm thanh, lời nói, nghe và khả năng biểu đạt. Trong một số văn bản Tantra, Vishuddha được mô tả bằng hình ảnh hoa sen mười sáu cánh. Các cánh hoa được gắn với những âm của tiếng Sanskrit. Điều này đặc biệt thú vị khi nhìn từ góc độ tiếng nói.Người xưa tất nhiên không giải thích giọng nói bằng dây thanh, hơi thở hay cộng hưởng như khoa học ngày nay. Nhưng việc vùng cổ họng được liên hệ với âm thanh và lời nói cho thấy tiếng nói từ lâu đã được xem là một phần quan trọng trong cách con người biểu đạt chính mình.
Luân xa 5 có tạo ra giọng nói không?
Không nên hiểu theo nghĩa sinh học như vậy. Giọng nói được hình thành khi hơi từ phổi đi lên thanh quản và làm dây thanh rung. Âm thanh sau đó đi qua vùng họng, miệng và mũi rồi tiếp tục được định hình bởi lưỡi, môi, hàm cùng các cơ quan cấu âm. Vì vậy, luân xa 5 không phải dây thanh, cũng không phải một bộ phận tạo ra tiếng nói. Tôi quan tâm tới Vishuddha theo một hướng khác. Đó là hình ảnh biểu tượng về mối liên hệ giữa suy nghĩ, cảm xúc, câu chữ và tiếng nói mà một người đưa ra bên ngoài.
Nói rõ chưa chắc đã biểu đạt tốt
Trong luyện giọng, chúng ta thường quan tâm tới hơi bụng, phát âm, khẩu hình, lực âm, vị trí âm, ngưng nghỉ và tốc độ. Nhưng kỹ thuật chỉ là một phần. Một người có thể phát âm khá rõ nhưng khi đứng trước máy quay lại không biết nói gì. Có người nói ngoài đời rất tự nhiên nhưng cứ bật camera lên là giọng cứng, câu chữ đứt đoạn. Cũng có người nói rất nhiều nhưng người nghe vẫn khó hiểu họ thật sự muốn nói điều gì. Bởi vậy, khả năng biểu đạt không đơn giản là phát ra âm thanh. Nó còn là khả năng chuyển một suy nghĩ thành câu chữ, sử dụng giọng nói để truyền ý, biết chỗ nào cần nhấn, chỗ nào cần ngưng và biết lắng nghe phản ứng của người đối diện. Nếu nhìn luân xa 5 theo nghĩa biểu tượng, đây chính là điểm tôi thấy gần với luyện giọng nhất.
“Luân xa 5 bị tắc” nên hiểu ra sao?
Trên mạng thường có những nội dung cho rằng luân xa 5 bị tắc có thể gây đau họng, mất tiếng, bệnh tuyến giáp hoặc nhiều vấn đề sức khỏe khác. Tôi không dùng cách giải thích này trong luyện giọng.
Đau họng, khàn tiếng, mất tiếng hay các bất thường kéo dài cần được nhìn dưới góc độ sức khỏe và y khoa. Còn nếu dùng chữ “tắc luân xa 5” theo nghĩa biểu tượng, có thể hiểu đó là tình trạng một người gặp khó khăn trong việc nói ra điều mình muốn nói.
Chẳng hạn, biết ý nhưng không diễn đạt được. Sợ nói trước đám đông. Nói quá nhỏ. Luôn căng cổ khi phát âm. Không dám nghe lại giọng mình. Hoặc rất ngại thể hiện quan điểm trước người khác. Những vấn đề này có thể cải thiện bằng luyện tập, nhưng cần xác định đúng nguyên nhân thay vì gom tất cả vào một chữ “luân xa”.
Luân xa 5 gợi gì cho người luyện giọng?
Tôi nghĩ câu hỏi đáng quan tâm không phải là:
Làm sao mở luân xa 5?
Mà có thể đổi thành:
Làm sao để tiếng nói của mình thể hiện rõ hơn điều mình muốn nói?
Người luyện giọng có thể bắt đầu từ hơi thở, mở khẩu hình, luyện nguyên âm, phụ âm, lực âm và ngưng nghỉ. Sau đó cần tập đọc thành tiếng, nói trước camera, kể chuyện và trình bày một vấn đề bằng chính câu chữ của mình.
Khi nghe lại, đừng chỉ hỏi:
“Giọng mình có hay không?”
Hãy hỏi cụ thể hơn:
Hơi có đều không?
Âm thanh có bị ép ở cổ không?
Câu nói có rõ ý không?
Tốc độ có quá nhanh không?
Người nghe có hiểu điều mình muốn truyền đạt không?
Những câu hỏi này thực tế hơn rất nhiều.
Tiếng nói cũng là một cách mình hiện diện
Nhiều người bắt đầu luyện giọng vì muốn giọng trầm hơn, rõ hơn hoặc có lực hơn. Nhưng sau một thời gian, họ thường nhận ra vấn đề lớn hơn không chỉ nằm ở âm thanh. Họ muốn nói rõ suy nghĩ hơn. Muốn tự nhiên hơn trước camera. Muốn biết cách dùng giọng để thể hiện cảm xúc mà không cần gồng. Đến lúc đó, luyện giọng không còn đơn giản là sửa cách phát âm. Đó là quá trình học cách sử dụng tiếng nói của chính mình.
Và nếu phải chọn một điểm khiến tôi quan tâm tới luân xa 5, thì chính là ý nghĩa này:
Tiếng nói không chỉ là âm thanh phát ra từ cổ họng. Tiếng nói còn là cách suy nghĩ, cảm xúc và câu chữ của một người được đưa ra bên ngoài.