Có một giai đoạn, nhiều người tìm tới chữ “vodcast” trong tâm thế hơi lưng chừng. Họ nghe quen chữ podcast rồi. Họ cũng thấy trên YouTube, trên Spotify, trên TikTok có những nội dung ngồi nói chuyện trước máy quay, nhịp điệu giống podcast, nhưng lại có hình ảnh rất rõ. Thành ra câu hỏi xuất hiện rất tự nhiên: vodcast là gì, nó có khác podcast không, và nếu muốn làm thì nên bắt đầu từ đâu?
Nói ngắn gọn, vodcast là một dạng podcast có thêm phần hình ảnh, thường được hiểu như một video podcast. Nhưng nếu chỉ dừng ở câu trả lời đó thì vẫn còn thiếu. Vì trong thực tế làm nghề, khác biệt giữa podcast và vodcast không chỉ nằm ở chuyện có camera hay không. Nó còn nằm ở cách người nói hiện diện, cách người nghe tiếp nhận, và cả áp lực mà người làm nội dung phải đi qua để nói cho ra được cái ý của mình một cách tự nhiên.
Toàn gặp khá nhiều học viên đến với giọng nói từ một nhu cầu rất thật. Có người muốn mở kênh cá nhân. Có người muốn làm podcast, rồi sau một thời gian lại thấy mình cần thêm hình ảnh để tăng độ tin cậy. Có người ngược lại, bắt đầu bằng video nhưng càng làm càng nhận ra thứ giữ người xem ở lại không phải ánh sáng, không phải góc máy, mà là giọng nói, nhịp nói và cảm giác thật trong câu chữ. Đó cũng là lý do vì sao chủ đề “học làm vodcast” ngày càng được tìm nhiều hơn.
Vodcast là gì, hiểu cho đúng bản chất
Nếu nói theo cách dễ hình dung, podcast thiên về nghe, còn vodcast thiên về nghe kèm xem. Người ta vẫn nghe giọng nói của bạn, vẫn theo dõi nội dung bạn chia sẻ, nhưng đồng thời họ cũng nhìn thấy gương mặt, biểu cảm, ánh mắt, tư thế ngồi, cách bạn dừng lại giữa một câu, hay thậm chí là sự lúng túng rất nhỏ khi bạn chưa kịp tìm ra chữ đúng để nói.
Chính vì có thêm hình ảnh, vodcast tạo ra một cảm giác gần hơn. Người xem không chỉ nghe thông tin, họ còn “đọc” con người của bạn qua hình ảnh. Với những ai làm nghề chia sẻ tri thức, làm thương hiệu cá nhân, dạy học, tư vấn hay kể chuyện bằng trải nghiệm thật, điều này rất quan trọng. Có những điều nghe bằng tai thì hiểu, nhưng nhìn thấy thần sắc của người nói, người xem mới tin là điều đó có thật, có chiều sâu, không phải chỉ là một kịch bản được học thuộc.
Bởi vậy, khi ai đó hỏi vodcast là gì, tôi thường không trả lời theo kiểu từ điển. Tôi hay nói đơn giản hơn: đó là một hình thức nói chuyện trước công chúng, nhưng công chúng không chỉ nghe bạn, họ còn nhìn bạn. Mà khi bị nhìn thấy, người nói buộc phải trung thực hơn với nhịp điệu, với năng lượng và với chính chất giọng của mình.
Vodcast khác podcast ở chỗ nào?
Về mặt kỹ thuật, câu trả lời khá dễ: podcast thường có thể chỉ cần âm thanh, còn vodcast có thêm video. Nhưng đi sâu hơn một chút, sự khác nhau nằm ở trải nghiệm và áp lực biểu đạt.
Podcast cho phép người nói tập trung gần như trọn vẹn vào giọng. Bạn có thể nhắm mắt nói, có thể đặt mình vào trạng thái rất riêng, rất sâu. Nhiều người nói podcast hay hơn vì họ không bị phân tâm bởi máy quay. Họ nói mềm hơn, chậm hơn, tự nhiên hơn.
Còn vodcast thì khác. Khi có máy quay trước mặt, người nói thường bắt đầu để ý nhiều thứ cùng lúc. Mình ngồi đã ngay chưa. Tay để đâu. Mắt nhìn ống kính hay nhìn xuống notes. Câu này có bị dài không. Mặt mình lúc này có căng quá không. Chính vì phải chia sự chú ý ra nhiều hướng, nhiều người vốn nói chuyện rất ổn ngoài đời nhưng lên hình lại bị cứng.
Nên nếu hỏi vodcast khác podcast như thế nào, tôi sẽ nói thế này: podcast thử thách độ sâu trong giọng nói, còn vodcast thử thách khả năng hiện diện trọn vẹn của người nói. Muốn làm tốt vodcast, mình không chỉ cần nói rõ mà còn phải hiện ra tự nhiên.
Vì sao ngày càng nhiều người muốn học làm vodcast
Xu hướng này không khó hiểu. Người làm nội dung bây giờ không còn chỉ cần một kênh. Họ thường có mặt trên website, YouTube, TikTok, Facebook, rồi sau đó gom lại thành một hệ sinh thái nội dung. Trong bối cảnh đó, vodcast là một định dạng rất linh hoạt. Một buổi trò chuyện dài có thể tách thành nhiều clip ngắn. Một chủ đề chuyên môn có thể vừa đăng bản đầy đủ trên web, vừa cắt thành video ngắn để tiếp cận người mới.
Nhưng còn một lý do sâu hơn. Nhiều người bắt đầu cảm thấy chỉ đăng chữ thôi thì chưa đủ, chỉ đăng video ngắn thôi cũng chưa đủ. Họ muốn có một không gian để nói dài hơn, nói kỹ hơn, để người xem hiểu mình như một người có nghề chứ không phải chỉ là một tài khoản làm nội dung. Vodcast đáp ứng được điều đó.
Tôi thấy điều này rất rõ ở những người làm giáo dục, huấn luyện, trị liệu, kinh doanh cá nhân hoặc xây thương hiệu bằng tri thức. Họ không cần một sân khấu quá lớn. Họ cần một định dạng đủ dài để nói cho trọn ý, và đủ thật để người nghe cảm được con người đứng sau nội dung. Vodcast sinh ra gần như để giải quyết đúng nhu cầu đó.
Học làm vodcast nên bắt đầu từ đâu?
Nhiều người mới thường nghĩ câu chuyện bắt đầu từ máy quay, micro hay đèn. Thực ra, phần gốc vẫn là giọng nói và cách tổ chức suy nghĩ. Thiết bị quan trọng, nhưng nó không cứu được một nội dung thiếu nhịp, một giọng nói không rõ ý, hay một người đang nói mà chính họ cũng chưa biết mình muốn dẫn người nghe đi tới đâu.
Bắt đầu từ giọng nói và nhịp nói
Một tập vodcast dễ nghe thường không cần giọng quá màu mè. Điều cần hơn là rõ chữ, nhịp ổn, biết nhấn ở chỗ cần nhấn, và biết dừng ở chỗ cần dừng. Có nhiều học viên của tôi lúc đầu cứ nghĩ mình “không có chất giọng làm podcast”. Nhưng làm một thời gian mới thấy, vấn đề thường không nằm ở chất giọng gốc. Nó nằm ở chỗ người nói chưa quen thở, chưa quen giữ nhịp, và chưa biết chuyển từ nói trong đầu sang nói cho người khác nghe.
Nếu ai đang tìm hướng luyện giọng làm podcast hay làm vodcast, tôi vẫn thường khuyên nên tập từ những câu ngắn trước. Nói một ý cho trọn. Đừng cố tỏ ra hay. Chỉ cần nói sao cho người nghe cảm thấy mình đang thật sự có mặt trong câu chuyện đó.
Sau đó mới tới hình ảnh và thiết bị
Khi phần giọng đã bắt đầu ổn, lúc đó mới tính tiếp tới khung hình. Vodcast không đòi hỏi phải quá bóng bẩy ngay từ đầu. Một góc quay gọn, ánh sáng tử tế, âm thanh sạch và khuôn mặt hiện lên rõ ràng là đã đủ để bắt đầu. Cái người xem nhớ sau một tập vodcast hiếm khi là chiếc đèn bạn dùng loại nào. Họ nhớ cách bạn làm họ thấy dễ nghe hay không, có tin được hay không, có muốn ngồi thêm vài phút nữa hay không.
Ai là người phù hợp với vodcast?
Không phải ai cũng cần làm vodcast. Nhưng nếu bạn là người có chất liệu để nói đều, có góc nhìn riêng, có công việc gắn với giao tiếp, giảng dạy, tư vấn hoặc xây thương hiệu cá nhân, thì đây là một định dạng đáng để đi lâu dài.
Đặc biệt, vodcast rất hợp với những người không muốn làm nội dung ồn ào. Có những người không mạnh ở kiểu video cắt dồn, nhạc mạnh, chữ chạy liên tục. Họ hợp hơn với việc ngồi xuống, nói một chuyện cho tử tế, chậm thôi nhưng có ý. Với nhóm này, vodcast không chỉ là format nội dung. Nó còn là cách để người ta giữ được phong cách riêng mà vẫn đi đường dài.
Kết lại, vodcast không chỉ là podcast có hình
Nếu cần một câu trả lời gọn, thì vodcast là podcast có hình. Nhưng nếu hiểu sâu hơn, nó là một hình thức giao tiếp đòi hỏi người nói vừa có nội dung, vừa có giọng, vừa có khả năng hiện diện tự nhiên trước người khác.
Làm vodcast không nhất thiết phải bắt đầu bằng một bộ máy quá hoàn chỉnh. Phần quan trọng hơn là hiểu mình muốn nói gì, nói với ai, và có đủ kiên nhẫn để chỉnh từng chút một trong giọng nói, trong nhịp nói, trong cách nhìn vào ống kính mà vẫn giữ được sự chân thành. Khi đi qua giai đoạn đó rồi, thiết bị và hình ảnh mới thật sự phát huy tác dụng.
Với người làm nghề bằng tiếng nói, đây là một con đường đáng để đầu tư nghiêm túc. Không phải vì nó đang là xu hướng, mà vì nó cho mình một không gian đủ rộng để nói điều mình biết, theo cách có chiều sâu, và để người khác nhận ra mình là ai qua chính cách mình cất giọng.
FAQ
Vodcast có phải là podcast không?
Có thể hiểu vodcast là một nhánh của podcast, nhưng có thêm phần hình ảnh. Người nghe không chỉ nghe mà còn xem được người nói.
Học làm vodcast có cần thiết bị đắt tiền không?
Không nhất thiết. Cần hơn là âm thanh sạch, giọng nói ổn và nội dung có ý. Thiết bị chỉ nên nâng dần sau khi đã làm đều.
Nên học podcast trước hay học vodcast trước?
Nếu ai còn ngại máy quay, có thể bắt đầu từ podcast để tập giọng và nhịp nói. Khi đã ổn hơn, chuyển qua vodcast sẽ nhẹ hơn nhiều.