Có một chuyện nhiều người thường nghĩ sai khi giao tiếp hoặc làm nội dung bằng giọng nói. Họ cho rằng nếu người khác không muốn nghe mình lâu, nguyên nhân chắc nằm ở nội dung. Mình nói chưa đủ hay, chưa đủ hấp dẫn, chưa đủ giá trị. Cách nghĩ này không hẳn sai, nhưng thường mới chỉ chạm vào một phần bề mặt.
Trong rất nhiều trường hợp, vấn đề không nằm ở chuyện bạn có gì để nói, mà nằm ở cách giọng nói của bạn đang đưa người nghe đi qua điều đó. Cùng một ý, có người nói ra làm người ta muốn nghe tiếp. Có người nói ra, chỉ vài câu là người nghe đã bắt đầu trôi đi. Sự khác biệt này nhiều khi không đến từ kiến thức, mà đến từ những lỗi rất nhỏ trong giọng nói, nhỏ đến mức chính người nói không nhận ra.
Mình gặp chuyện này khá thường xuyên khi làm việc với học viên. Có người nội dung tốt, suy nghĩ rõ, cách nhìn cũng không hề nông. Nhưng chỉ cần cất giọng lên là người nghe bắt đầu mệt. Không phải vì họ nói dở. Mà vì giọng nói của họ đang có những chỗ cản trở việc tiếp nhận.
Người nghe không rời bạn quá nhanh chỉ vì bạn không có gì để nói. Nhiều khi họ rời đi vì giọng nói của bạn đang làm cho việc lắng nghe trở nên mệt hơn mức cần thiết.
Lỗi đầu tiên: nói đều từ đầu tới cuối
Đây là lỗi rất phổ biến, và cũng là lỗi khiến nhiều người mất người nghe mà không hiểu vì sao.
Có những người nói rất rõ chữ, phát âm không sai, câu cú cũng mạch lạc. Nhưng khi nghe kỹ, toàn bộ câu nói gần như đi trên một mặt phẳng. Mở đầu như thế nào thì đi hết đoạn vẫn như vậy. Không có chỗ nào nhích lên, không có chỗ nào chùng xuống, không có điểm tựa nào để người nghe bám vào.
Khi giọng nói đi đều từ đầu tới cuối, người nghe rất khó giữ sự chú ý. Vì tai người không chỉ tiếp nhận thông tin, mà còn tiếp nhận nhịp. Nếu nhịp không thay đổi, não sẽ nhanh chóng xem đó như một dòng âm thanh đều đều, và sự tập trung bắt đầu trôi đi rất tự nhiên.
Nhiều người lầm tưởng chuyện này là do mình “không có cảm xúc”. Thật ra không hẳn. Có khi trong đầu mình vẫn biết chỗ nào quan trọng, chỗ nào cần nhấn. Nhưng cách đưa nó ra bằng giọng nói lại chưa đủ rõ. Thành ra, điều đáng lẽ phải nổi lên thì vẫn chìm trong một mặt bằng chung.
Lỗi này đặc biệt dễ gặp ở những người quen nói theo thói quen hằng ngày, hoặc những người khi quay video, đọc nội dung hay trình bày thường quá tập trung vào chuyện nói cho hết ý, mà quên mất chuyện dẫn nhịp cho người nghe.
Lỗi thứ hai: giọng thiếu lực, đặc biệt ở cuối câu
Có một kiểu nói mà nghe qua thì không đến mức khó nghe, nhưng lại tạo cảm giác rất nhanh mệt. Đó là khi câu nói thường bị hụt ở cuối. Phần đầu còn ổn, nhưng càng về sau càng nhẹ đi, rơi xuống, thiếu điểm chốt. Câu vừa dứt là cảm giác cũng rơi theo.
Đây là một lỗi nhỏ, nhưng tác động của nó lớn hơn nhiều người nghĩ. Vì trong giao tiếp, cuối câu là nơi hoàn tất ý. Nếu phần đó không đủ lực, người nghe sẽ có cảm giác câu nói chưa đứng vững. Mỗi câu một chút như vậy, nghe vài phút là bắt đầu thấy mỏi tai, dù nội dung không hề tệ.
Nhiều người gặp lỗi này vì hơi chưa ổn. Có người vì quen nói nhanh nên không giữ được lực tới cuối. Có người lại do khẩu hình không mở đủ, thành ra âm thanh cứ nhỏ dần đi. Cũng có người đơn giản là chưa ý thức được phần cuối câu quan trọng tới mức nào trong việc giữ độ chắc cho giọng nói.
Điều khó ở đây là bản thân người nói rất ít khi nhận ra. Vì khi mình đang nói, mình vẫn hiểu ý mình, nên cảm giác câu đã xong rồi. Nhưng người nghe không nghe bằng ý nghĩ trong đầu mình. Họ nghe bằng âm thanh thật sự đi ra ngoài. Mà nếu âm thanh đó không đủ rõ và đủ lực ở phần chốt, cảm giác tiếp nhận sẽ khác hẳn.
Lỗi thứ ba: nói quá nhanh hoặc dính chữ mà không biết
Không phải cứ nói nhanh là không hay. Có những người nói khá nhanh nhưng vẫn cuốn, vì họ có nhịp và có độ rõ. Nhưng nhiều người nói nhanh theo kiểu chữ đi trước, hơi đi sau, ý chưa kịp đứng lại đã đẩy tiếp sang câu kế. Khi đó, người nghe phải cố chạy theo. Và càng phải cố, họ càng mệt.
Nói nhanh quá thường đi kèm với một lỗi khác là dính chữ. Chữ nọ kéo chữ kia, âm cuối không ra hết, khoảng nghỉ giữa các ý gần như không có. Người nói vẫn nghĩ mình đang nói bình thường, vì với họ, đây là tốc độ quen thuộc. Nhưng người nghe, nhất là khi chưa quen giọng, sẽ phải xử lý rất nhiều trong thời gian rất ngắn. Điều này làm giảm sự dễ chịu khi nghe, và cuối cùng dẫn tới chuyện họ không còn muốn nghe lâu nữa.
Đây là lỗi mình thấy rất nhiều ở những người phải nói nhiều trong ngày, hoặc những người có nhịp sống nhanh. Họ quen với việc đẩy ý liên tục, nên giọng nói cũng mang theo áp lực đó. Vấn đề không phải là nhanh hay chậm theo nghĩa tuyệt đối. Vấn đề là người nghe có đủ không gian để theo bạn hay không.
Một giọng nói giữ được người nghe không nhất thiết phải chậm. Nhưng nó phải đủ rõ, đủ thoáng và đủ nhịp để người nghe không bị đuối theo.
Điều đáng nói là nhiều người không hề biết mình đang mắc những lỗi này
Nếu một người phát âm sai hoàn toàn, họ còn dễ nhận ra. Nhưng ba lỗi ở trên lại thuộc dạng kín hơn nhiều. Người nói có thể thấy mình vẫn đang bình thường. Thậm chí còn nghĩ là mình đang nói khá rõ, khá ổn. Chỉ tới khi nghe lại, hoặc được người khác góp ý, họ mới giật mình vì sao giọng mình lại tạo ra cảm giác như vậy.
Đó là lý do rất nhiều người không hiểu vì sao mình nói chuyện đàng hoàng mà người khác không tập trung, vì sao nội dung mình tốt mà video không giữ được người xem, hoặc vì sao khi mình trình bày, người nghe chỉ chú ý một lúc rồi bắt đầu lơ đãng.
Vấn đề không phải lúc nào cũng nằm ở nội dung. Có những khi nội dung không có lỗi gì lớn. Cái làm giảm sức hút lại là cách giọng nói đang chuyên chở nội dung đó.
Trong thực tế, giọng nói là một công cụ giữ người nghe
Với Toàn, giọng nói không chỉ là chuyện nghe sao cho êm. Nó là công cụ để giữ sự chú ý, để truyền đạt một ý tưởng, để dẫn người nghe đi cùng với mình trong một khoảng thời gian đủ dài.
Nếu bạn từng xem qua các nội dung trên Toàn Cao Voice hay theo dõi hệ thống nội dung ở TikTok Toàn Cao Voice, bạn sẽ thấy cùng một giọng nói nhưng mỗi dạng nội dung lại đòi hỏi một cách dùng khác nhau. Có nội dung cần sự gần gũi. Có nội dung cần chiều sâu. Có nội dung cần nhịp rõ ràng hơn để giữ người nghe ở lại. Điều đó cho thấy giọng nói không chỉ là chuyện “trời cho thế nào thì dùng thế đó”. Nó là thứ có thể được chỉnh lại để phù hợp hơn với điều mình đang muốn truyền đạt.
Và khi làm việc với học viên, Toàn thấy rõ một chuyện: chỉ cần nhìn đúng ba lỗi này và chỉnh lại từng phần, cảm giác nghe của người khác sẽ thay đổi rất rõ. Không cần phải biến mình thành một kiểu giọng hoàn toàn khác. Chỉ cần bỏ bớt những chỗ đang làm người nghe mệt.
Sửa giọng không phải để trở nên hoàn hảo, mà để người khác dễ nghe bạn hơn
Toàn nghĩ đây là chỗ quan trọng cần nhấn mạnh. Nhiều người khi bắt đầu luyện giọng thường đặt mục tiêu hơi xa. Họ muốn giọng mình phải thật cuốn, thật hay, thật khác biệt. Nhưng trước khi đi tới những thứ đó, có một việc thực tế hơn nhiều cần làm: làm sao để người khác nghe mình đỡ mệt hơn.
Một giọng nói có nhịp rõ hơn, có lực hơn ở cuối câu, bớt dính chữ hơn, tự nhiên đã dễ nghe hơn rất nhiều. Và khi người nghe cảm thấy dễ chịu, họ mới có chỗ để tiếp nhận nội dung. Nếu không, bản thân có nói điều hay tới đâu, tai người nghe cũng đã mệt trước khi đầu họ kịp hiểu hết.
Nếu bạn muốn nhìn kỹ hơn cách một lộ trình luyện giọng được xây dựng để chỉnh những lỗi như vậy theo từng giai đoạn, có thể xem tại Khóa Học Luyện Giọng. Việc có người nghe lại và chỉ ra những lỗi rất nhỏ trong nhịp, lực và độ rõ thường giúp người học tiến nhanh hơn nhiều so với việc chỉ tự đoán.
Kết luận
Nếu người khác không muốn nghe bạn lâu, đừng vội kết luận rằng mình không có nội dung, không có duyên nói, hay không có năng khiếu.
Rất nhiều khi, vấn đề chỉ nằm ở vài lỗi trong cách dùng giọng. Có thể bạn đang nói quá đều. Có thể bạn đang mất lực ở cuối câu. Cũng có thể bạn đang nói nhanh hơn mức người nghe có thể thoải mái đi theo.
Giọng nói không cần hoàn hảo mới giữ được người nghe. Nhưng nó cần đủ nhịp, đủ lực và đủ rõ để người nghe không thấy mệt khi đi cùng bạn.
Khi nhìn lại được điều đó, việc chỉnh giọng sẽ bớt mơ hồ hơn rất nhiều, không cần sửa mọi thứ cùng lúc. Chỉ cần bắt đầu từ những chỗ đang thật sự cản trở việc người khác nghe mình.
FAQ
Vì sao tôi nói rõ mà người khác vẫn nhanh chán?
Vì rõ chữ chưa đủ. Nếu giọng quá đều, thiếu điểm nhấn hoặc thiếu năng lượng, người nghe vẫn rất dễ mất tập trung.
Nói nhanh có phải lúc nào cũng là lỗi không?
Không hẳn. Nói nhanh chỉ trở thành vấn đề khi người nghe phải cố quá nhiều để theo bạn, hoặc khi tốc độ làm chữ bị dính và ý không kịp đứng lại.
Có thể tự nhận ra những lỗi này không?
Có thể ở một mức nào đó, nhất là khi nghe lại bản ghi âm. Nhưng nhiều lỗi khá kín, nên thường cần có người nghe ngoài để chỉ ra rõ hơn.