Có nhiều người khi bắt đầu quan tâm tới việc luyện giọng thường dùng hai khái niệm này như nhau: chất giọng và tiếng nói. Nhưng thật ra, nếu nhìn đúng về chuyên môn, đây là hai thứ có liên quan với nhau nhưng không đồng nghĩa.
Hiểu rõ điểm này sẽ giúp mình biết nên luyện cái gì, nhìn ra vấn đề của mình đang nằm ở đâu, và tránh rơi vào kiểu nghe ai nói hay là tưởng chỉ cần đổi “màu giọng” là tiếng nói sẽ tốt lên.
Chất giọng là gì?
Chất giọng là màu giọng riêng của mỗi người.
Có người giọng ấm. Có người giọng sáng. Có người giọng dày. Có người giọng mỏng. Có người nghe mộc, có người nghe sắc, có người nghe mềm, có người nghe cứng. Đó là phần màu sắc âm thanh mà khi một người vừa cất tiếng lên, người nghe đã cảm nhận được phần nào.
Nói đơn giản, chất giọng là thứ thuộc về đặc điểm âm thanh riêng của từng người.
Nó không hoàn toàn giống nhau giữa người này với người kia. Cũng vì vậy mà có những người chỉ cần nói vài câu là đã để lại ấn tượng. Không phải vì họ nói đúng hết mọi thứ, mà vì màu giọng của họ có nét riêng.
Tuy nhiên, ở đây cần hiểu cho rõ: chất giọng đẹp chưa chắc tiếng nói đã đẹp.
Đây là chỗ rất nhiều người hay nhầm.
Tiếng nói là gì?
Nếu chất giọng là màu giọng, thì tiếng nói là một phạm vi rộng hơn nhiều.
Tiếng nói là tổng hòa của:
- hơi thở
- phát âm
- khẩu hình
- vị trí âm thanh
- độ rõ của chữ
- nhịp điệu
- tốc độ nói
- ngưng nghỉ
- ngữ điệu
- cách truyền đạt suy nghĩ và cảm xúc ra bên ngoài
Nói cách khác, chất giọng là một phần của tiếng nói, chứ không phải toàn bộ tiếng nói.
Một người có thể sở hữu màu giọng khá đẹp, nhưng nếu hơi yếu, phát âm chưa rõ, nói dính chữ, nhịp điệu đơn điệu, hoặc ngưng nghỉ không hợp lý, thì tiếng nói vẫn chưa đủ thuyết phục. Ngược lại, có những người màu giọng không quá nổi bật, nhưng nhờ luyện đúng, tiếng nói vẫn rõ ràng, dễ nghe, có điểm nhấn và tạo được thiện cảm với người nghe.
Đó là lý do vì sao trong luyện giọng, nếu mình chỉ chăm chăm nhìn vào “màu giọng hay chưa” thì chưa đủ.
Vì sao nhiều người có chất giọng ổn nhưng tiếng nói vẫn chưa cuốn?
Đây là chuyện rất thường gặp.
Có người trời cho chất giọng khá ấm, khá dày, nghe có vẻ thuận lợi. Nhưng khi nói chuyện lại vẫn làm người nghe bị mệt. Có thể vì nói đều đều quá, thiếu nhấn nhá. Có thể vì chữ ra chưa rõ. Có thể vì hơi không đủ nên câu nói bị hụt. Có thể vì khẩu hình mở chưa tốt nên âm thanh không sáng ra được.
Lúc này, vấn đề không còn nằm ở chất giọng nữa, mà nằm ở cách vận hành tiếng nói.
Tiếng nói không chỉ là mình có giọng gì, mà còn là mình dùng giọng đó như thế nào.
Có người giữ được hơi tốt nên nói câu nào cũng gọn. Có người phát âm rõ nên người nghe không bị mỏi tai. Có người ngưng nghỉ đúng nên lời nói có nhịp, có ý, có sức nặng. Có người biết điều chỉnh tốc độ và cảm xúc nên cùng một nội dung, nghe vẫn dễ tiếp nhận hơn rất nhiều.
Cho nên, nếu nói theo cách dễ hiểu thì:
Chất giọng là cái màu mình có.
Tiếng nói là cách mình dùng cái màu đó để giao tiếp với người khác.
Luyện giọng là đang luyện chất giọng hay luyện tiếng nói?
Câu trả lời là: luyện tiếng nói, trong đó có tác động tới chất giọng, nhưng không chỉ dừng ở chất giọng.
Khi luyện đúng, màu giọng của mình có thể thay đổi theo hướng dễ nghe hơn, sáng hơn, rõ hơn, ấm hơn hoặc ổn định hơn. Nhưng sự thay đổi đó không đến từ việc mình cố “đổi giọng”, mà đến từ việc mình điều chỉnh đúng những yếu tố nền bên dưới như hơi thở, khẩu hình, vị trí âm thanh, phát âm và nhịp nói.
Đó cũng là lý do Toàn Cao thường đi theo hướng nhìn rất thực tế: không thần thánh hóa chuyện luyện giọng, cũng không biến nó thành một hành trình mơ hồ. Mình không cần trở thành một người khác. Mình cần hiểu tiếng nói của mình đang gặp vấn đề gì, rồi rèn cho nó rõ hơn, đàng hoàng hơn, đẹp hơn theo đúng khả năng của mình.
Đây là cách đi bền hơn rất nhiều.
Người có chất giọng không nổi bật có luyện được không?
Có.
Và thật ra, đây mới là điều quan trọng để nhiều người yên tâm.
Không phải ai cũng sinh ra với màu giọng nổi bật. Nhưng một tiếng nói dễ nghe, rõ ràng, có sức truyền đạt thì hoàn toàn có thể rèn được ở mức rất đáng kể.
Một người có chất giọng mộc nhưng hơi tốt, phát âm rõ, nhịp điệu ổn, ngưng nghỉ hợp lý, vẫn có thể nói rất cuốn. Thậm chí trong giao tiếp đời thường, giảng dạy, bán hàng, làm nội dung hay xây dựng thương hiệu cá nhân, điều giữ người nghe ở lại thường không nằm ở việc giọng quá lạ hay quá đẹp, mà nằm ở việc tiếng nói có rõ không, có dễ tiếp nhận không, có tạo cảm giác tin tưởng không.
Nói cho cùng, người nghe ở lại với mình lâu hơn không phải chỉ vì màu giọng, mà vì cách mình làm cho lời nói trở nên có ích và dễ chạm.
Hiểu đúng để luyện đúng
Nếu mình không phân biệt được hai khái niệm này, rất dễ rơi vào một trong hai hướng sai.
Một là tự ti vì nghĩ chất giọng mình không đẹp, nên cho rằng chắc không thể luyện được. Hai là quá ám ảnh với việc phải đổi giọng, làm cho giọng nói ngày càng gồng, càng mất tự nhiên.
Trong khi đó, điều nên làm là nhìn đúng lại:
- Chất giọng là màu giọng riêng của mình
- Tiếng nói là toàn bộ cách mình tạo ra và truyền âm thanh đó đến người nghe
Khi hiểu như vậy, mình sẽ bớt phán xét bản thân hơn, và bắt đầu tập trung vào những thứ thật sự có thể cải thiện được.
Kết lại
Chất giọng là màu giọng. Tiếng nói là tổng hòa của chất giọng, hơi thở, phát âm, khẩu hình, nhịp điệu và cách truyền đạt.
Mỗi người có một chất giọng riêng. Nhưng để có một tiếng nói rõ ràng, dễ nghe và có sức thuyết phục, chỉ màu giọng thôi thì chưa đủ.
Luyện giọng, cho cùng, không phải là đi tìm một giọng khác. Mà là học cách dùng đúng giọng của mình, để lời nói đi ra gọn hơn, rõ hơn, đẹp hơn và chạm tới người nghe một cách đàng hoàng hơn.