Trong những câu hỏi mình nghe nhiều nhất khi làm việc với học viên, đây là một câu hỏi rất thật. Có người hỏi ngay từ đầu, rất thẳng. Có người không nói ra, nhưng trong cách họ nghe, cách họ thử tập, cách họ dè dặt với việc bắt đầu, mình biết trong đầu họ vẫn đang mang câu hỏi đó. Giọng nói có thay đổi được không, hay mình chỉ có thể khá hơn một chút rồi thôi.
Sự nghi ngờ này không khó hiểu. Vì giọng nói là thứ đi cùng mình quá lâu. Nó không giống một kỹ năng bên ngoài, học vài buổi là thấy khác ngay. Mình dùng nó mỗi ngày, quen với nó từ nhỏ, nghe nó đến mức tưởng đó là một phần cố định của con người mình. Thành ra, khi thấy giọng mình chưa rõ, chưa có lực, chưa truyền cảm, rất nhiều người không nghĩ theo hướng “mình cần luyện”. Họ nghĩ theo hướng “mình vốn vậy rồi”.
Nhưng nếu nhìn đúng bản chất, đây lại là chỗ người học rất cần tháo ra trước tiên. Bởi vì chỉ khi tin rằng giọng nói có thể thay đổi, người ta mới đủ bình tĩnh để đi vào việc sửa nó.
Giọng nói có thể thay đổi được. Nhưng nó không thay đổi theo cách nhiều người vẫn tưởng.
Điều làm nhiều người nghĩ giọng nói là thứ cố định
Mình nghĩ có hai lý do lớn.
Lý do đầu tiên là vì giọng nói gắn quá chặt với cảm giác về bản thân. Khi nghe mình nói, mình không chỉ nghe âm thanh. Mình còn nghe luôn hình ảnh quen thuộc về mình ở trong đó. Và vì nó quen như vậy, mình rất dễ xem giọng nói là một phần không thể tách rời, gần giống như khuôn mặt hay vóc dáng. Thứ gì đã gắn với mình lâu quá thì rất khó tin là nó có thể đổi.
Lý do thứ hai là vì nhiều người từng thử sửa nhưng không thấy kết quả rõ, nên càng củng cố niềm tin rằng giọng mình khó đổi. Họ đã từng đọc, từng tập, từng cố nói chậm hơn, rõ hơn, nhưng sau một thời gian lại thấy đâu vẫn vào đó. Từ đó, họ kết luận không phải theo hướng “cách mình tập chưa đúng”, mà theo hướng “chắc giọng mình vốn vậy”.
Đây là một kết luận rất dễ hiểu, nhưng lại thường không đúng với bản chất. Vì chuyện không đổi được và chuyện chưa đổi được là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Cái có thể thay đổi trong giọng nói không nằm ở một chỗ, mà nằm ở cả cách mình đang dùng giọng
Khi nói tới chuyện thay đổi giọng nói, nhiều người hay nghĩ theo kiểu phải biến thành một chất giọng khác hẳn. Ví dụ như từ giọng yếu thành giọng rất trầm, từ giọng bình thường thành giọng kiểu phát thanh, hoặc từ giọng địa phương thành một kiểu nói hoàn toàn khác với chính mình. Cách hình dung này làm cho việc luyện giọng trở nên rất nặng, vì nó tạo cảm giác như mình phải thay cả con người.
Thật ra, trong phần lớn trường hợp, điều cần thay đổi không phải là “đổi sang một giọng mới”, mà là chỉnh lại cách mình đang dùng giọng hiện tại. Đó có thể là cách lấy hơi, cách giữ lực trong câu, cách mở khẩu hình, nhịp nói, độ rõ chữ, chỗ ngắt nghỉ, hoặc cách mình đặt cảm xúc vào lời nói. Những phần này nghe riêng lẻ thì nhỏ, nhưng khi đi chung với nhau, nó quyết định gần như toàn bộ cảm giác người khác nhận được khi nghe mình.
Nói cách khác, cái thay đổi không chỉ là âm thanh. Cái thay đổi là cách âm thanh đó được tạo ra và được mang tới người nghe.
Chính vì vậy, một người không cần phải “biến thành người khác” mới gọi là giọng đã đổi. Chỉ cần những phần nền đó được chỉnh đúng, tổng thể giọng nói đã khác đi rất nhiều rồi.
Có những thay đổi người học cảm nhận rất chậm, nhưng người nghe bên ngoài lại nhận ra sớm hơn
Đây là một điều mình thấy khá rõ trong quá trình huấn luyện. Người học thường là người nghi ngờ sự thay đổi của mình nhiều nhất. Vì họ ở trong giọng nói đó mỗi ngày, nên sự dịch chuyển từng chút một rất khó được cảm nhận rõ từ bên trong. Họ vẫn nghe đó là giọng mình, nên tưởng như chẳng có gì khác mấy.
Nhưng người nghe bên ngoài lại khác. Họ không sống cùng giọng nói đó mỗi ngày. Nên chỉ cần nhịp nói của bạn đỡ gấp hơn, phần cuối câu chắc hơn, hoặc cách nói đỡ dính hơn trước, họ đã cảm nhận được ngay là có gì đó dễ nghe hơn.
Điều này rất quan trọng, vì nó cho thấy sự thay đổi trong giọng nói thường không đến theo kiểu quá ồn ào. Nó đến dần dần, qua những phần tưởng nhỏ nhưng lại tác động rất trực tiếp tới trải nghiệm nghe. Và chính vì nó đến âm thầm như vậy, người học càng cần một cái nhìn đúng để không bỏ qua tiến bộ của mình.
Có những lúc giọng nói đã bắt đầu đổi rồi, chỉ là người đang nói chưa kịp tin điều đó.
Điều làm giọng nói thay đổi không phải là biết nhiều hơn, mà là sửa đúng hơn
Rất nhiều người khi muốn cải thiện giọng nói thường bắt đầu bằng việc tìm thêm kiến thức. Chuyện đó không sai. Nhưng nếu chỉ dừng ở mức biết thêm nguyên tắc, biết thêm mẹo, biết thêm kỹ thuật, thì sự thay đổi thường không đi quá xa.
Giọng nói là thứ thuộc về phản xạ. Mà phản xạ thì không đổi chỉ nhờ hiểu bằng đầu. Nó đổi khi cơ thể bắt đầu làm khác đi một cách lặp lại đủ lâu. Có nghĩa là mình không chỉ cần biết vấn đề nằm ở đâu. Mình còn phải đi qua quãng đường sửa nó, nghe lại nó, làm lại nó, rồi dần dần để cái đúng trở thành quen hơn cái cũ.
Đây là lý do vì sao nhiều người biết rất rõ nên nói ra sao mà giọng vẫn chưa đổi. Không phải vì họ không thông minh, mà vì khoảng cách giữa biết và thành phản xạ luôn xa hơn mình tưởng.
Một giọng nói thật sự thay đổi là giọng nói không còn phải gồng để nghe tốt hơn. Nó bắt đầu vận hành tự nhiên hơn, rõ hơn, chắc hơn trong chính cách nói thường ngày của mình.
Có những phần trong giọng nói thay đổi nhanh hơn, có những phần cần lâu hơn
Để nhìn cho công bằng, không phải thứ gì trong giọng nói cũng thay đổi với cùng một tốc độ.
Có những phần nếu chạm đúng, người học có thể cảm nhận khá sớm. Ví dụ như độ rõ chữ, nhịp nói bớt gấp, hoặc việc đỡ nuốt âm hơn. Những thứ này thường nằm ở tầng dễ nhận biết hơn, nên khi được sửa đúng, kết quả cũng dễ thấy hơn.
Nhưng cũng có những phần sâu hơn, như sức nặng trong lời nói, độ đọng của câu, cảm giác tự nhiên khi truyền đạt, hay cách giữ được sự hiện diện trong giọng mà không gồng. Những phần đó thường cần lâu hơn. Không phải vì nó quá khó, mà vì nó không chỉ liên quan tới kỹ thuật. Nó còn liên quan tới thói quen, tới cảm giác cơ thể, tới cả tâm lý khi nói.
Nếu không hiểu điều này, người học rất dễ sốt ruột. Họ thấy mình đã khá hơn ở một vài điểm, nhưng chưa nghe “đã” như mình muốn, rồi lại nghĩ chắc giọng mình không đổi được tới đó. Thật ra không phải vậy. Có những tầng của giọng nói chỉ xuất hiện khi những phần nền đã ổn đủ lâu.
Từ trải nghiệm làm nghề, mình tin người học thường nghi ngờ khả năng thay đổi của mình nhiều hơn mức cần thiết
Toàn là người trực tiếp huấn luyện luyện giọng và cũng là người dùng giọng nói như một phần chính trong công việc hằng ngày, giọng nói không chỉ là một kỹ năng phụ để nghe dễ hơn. Nó là công cụ để truyền đạt, để xây nội dung, để chạm tới người nghe trên nhiều hướng khác nhau.
Nếu bạn từng xem hệ thống nội dung trên Toàn Cao Voice hoặc theo dõi những hướng chia sẻ mình triển khai qua Facebook Toàn Cao Voice, bạn sẽ thấy rất rõ là giọng nói không phải một thứ đứng yên. Cùng một người, nhưng khi mục đích truyền đạt thay đổi, cách dùng giọng cũng thay đổi. Từ nhịp, lực, sắc độ cho tới cảm giác tổng thể, tất cả đều có thể được điều chỉnh theo thời gian nếu người nói thật sự đi vào việc luyện.
Qua quá trình làm việc với học viên, điều mình thấy rõ nhất là người học thường nghi ngờ mình nhiều hơn mức cần thiết. Họ thường chỉ nhìn vào phần chưa được, mà quên rằng giọng nói vốn là một kỹ năng có thể rèn. Chỉ là nó cần được rèn đúng và đủ lâu.
Cái khó không phải là giọng nói không đổi được, mà là mình có đủ kiên nhẫn để đi tới chỗ nó đổi hay không
Mình nghĩ đây là điểm nên nói thẳng.
Phần lớn người học không bị chặn lại bởi chuyện giọng nói không thể thay đổi. Họ bị chặn lại ở chỗ sự thay đổi này không đến nhanh và rõ theo kiểu họ mong đợi. Khi kết quả không xuất hiện đủ sớm, họ bắt đầu nghi ngờ. Khi nghe lại mình chưa thấy quá khác, họ bắt đầu nản. Khi tập một thời gian mà vẫn còn lỗi, họ nghĩ chắc do mình.
Nhưng nếu nhìn theo đúng bản chất, giọng nói thay đổi theo kiểu tích lũy. Nó không tới bằng một lần “bật công tắc”. Nó tới bằng việc từng phần nhỏ được chỉnh đúng, được lặp lại, rồi dần dần gắn vào nhau thành một tổng thể mới. Muốn đi tới đó, người học không chỉ cần phương pháp. Họ còn cần sự bình tĩnh để không tự phủ định mình quá sớm.
Nếu bạn muốn nhìn rõ hơn cách một lộ trình luyện giọng được xây để giúp người học đi từ chỗ nghi ngờ tới chỗ cảm được sự thay đổi thật của mình, có thể xem thêm tại Khóa Học Luyện Giọng. Cái mình luôn xem trọng ở đây không phải là hứa hẹn một sự thay đổi quá nhanh, mà là giúp người học nhìn rõ con đường để biết rằng mình hoàn toàn có thể đổi, nếu đi đúng.
Kết luận
Nếu bạn đang tự hỏi giọng nói có thể thay đổi được không, mình nghĩ câu trả lời nên được nói thật rõ: có.
Nhưng sự thay đổi đó không nhất thiết là biến mình thành một chất giọng hoàn toàn khác. Trong phần lớn trường hợp, nó là quá trình chỉnh lại cách mình đang dùng giọng, để lời nói rõ hơn, chắc hơn, dễ đi vào người khác hơn và phù hợp hơn với điều mình muốn truyền đạt.
Có thể bạn chưa thấy rõ ngay. Có thể bạn đã từng thử mà chưa đi tới nơi. Nhưng điều đó không có nghĩa là giọng nói của bạn không thể thay đổi.
Nhiều khi, thứ cần đổi trước tiên không phải là giọng nói. Mà là cách mình nhìn về khả năng thay đổi của chính mình.
FAQ
Giọng nói có thay đổi được thật không?
Có. Nhiều phần trong giọng nói như độ rõ, nhịp, lực, cách phát âm và cách truyền đạt đều có thể thay đổi khi được luyện đúng.
Vì sao tôi tập rồi mà vẫn thấy giọng như cũ?
Có thể sự thay đổi đang diễn ra chậm hơn cảm giác bạn mong đợi, hoặc bạn đang mới chạm vào phần bề mặt mà chưa đi tới những chỗ gốc hơn.
Có cần đổi hẳn chất giọng mới gọi là thành công không?
Không. Trong nhiều trường hợp, chỉ cần chỉnh đúng cách dùng giọng hiện tại, tổng thể đã thay đổi rất rõ rồi.