Có một cảm giác mà rất nhiều người từng gặp, nhưng không phải ai cũng nói ra. Đó là khi nghe một người nào đó nói chuyện, mình thấy họ không cần quá gồng, không cần dùng từ quá đặc biệt, vậy mà vẫn rất cuốn. Người nghe đi theo họ một cách tự nhiên. Còn khi quay lại nghe chính mình, cảm giác lại khác hẳn. Mình không thấy giọng mình tới được như vậy. Không hẳn là dở, nhưng cũng không tạo được cảm giác muốn nghe lâu.
Từ đó, nhiều người đi tới một kết luận rất nhanh: chắc do người ta có giọng trời cho, còn mình thì không. Kết luận này dễ hiểu, vì khi đứng ở ngoài nhìn vào, cái mình thấy trước tiên luôn là kết quả. Mình thấy độ cuốn, thấy sự tự nhiên, thấy sức hút trong lời nói của họ. Nhưng cái mình không thấy là phía sau sự tự nhiên đó thường không chỉ là chất giọng. Nó còn là cả một cách dùng giọng đã được hình thành, được sửa, được luyện, hoặc ít nhất là đã được môi trường sống rèn cho từ rất lâu.
Chính vì vậy, nếu chỉ nhìn bằng cảm giác bề ngoài, người học rất dễ đánh giá sai vấn đề. Mình sẽ tưởng khác biệt nằm ở chỗ mình không có cái mà người ta có. Trong khi nhiều khi, khác biệt thật sự lại nằm ở cách người đó đang sử dụng giọng nói của họ.
Điều làm một người nghe cuốn không phải lúc nào cũng là chất giọng. Rất nhiều khi, đó là cách họ dùng giọng để dẫn người nghe đi theo mình.
Cái cuốn trong giọng nói không chỉ đến từ âm sắc
Khi nghe ai đó nói cuốn hút, phản ứng tự nhiên nhất là chú ý vào âm thanh. Giọng này trầm hơn. Giọng kia ấm hơn. Người này nói có vẻ chắc hơn. Người kia nghe mềm hơn. Tất cả những điều đó đều có thật. Âm sắc dĩ nhiên có ảnh hưởng. Nó là lớp đầu tiên người nghe chạm vào.
Nhưng nếu chỉ có âm sắc thôi, chưa chắc đã tạo ra độ cuốn.
Có những người giọng nền khá dễ nghe, nhưng khi nói một lúc, người nghe vẫn trôi ra ngoài. Ngược lại, có những người ban đầu không hẳn sở hữu một chất giọng quá nổi bật, nhưng càng nghe lại càng bị giữ lại. Điều đó cho thấy âm sắc chỉ là một phần. Cái giữ người nghe ở lại nằm ở một tầng khác sâu hơn.
Đó là nhịp nói. Là lực trong câu. Là điểm nhấn. Là cách người nói biết chỗ nào nên chậm, chỗ nào nên giữ, chỗ nào nên nới. Là cách một câu nói được đặt ra sao để người nghe không chỉ nghe thấy chữ, mà còn cảm nhận được sự hiện diện của người đang nói ở trong đó.
Nói cách khác, cái cuốn không chỉ nằm ở giọng mình là giọng gì. Nó nằm ở cách giọng đó được vận hành.
Nhiều người nghe người khác cuốn là vì họ đang nghe một giọng đã được dùng đúng cách
Mình nghĩ đây là chỗ rất đáng để người học nhìn lại.
Khi nghe một người nói chuyện có sức hút, mình thường bị thuyết phục bởi cảm giác tự nhiên của họ. Mọi thứ có vẻ nhẹ, có vẻ thoải, không lộ ra chuyện người đó đang “làm kỹ thuật” gì hết. Nhưng chính vì nó tự nhiên quá nên người ta dễ quên mất một điều: sự tự nhiên trong giọng nói rất nhiều khi không phải ngẫu nhiên mà có.
Có người được môi trường sống rèn cho cách nói mạch lạc từ sớm. Có người qua công việc mà dần biết cách dùng giọng để giữ người nghe. Có người từng va nhiều với việc làm nội dung, kể chuyện, trình bày, nên giọng nói của họ được chỉnh dần theo phản hồi thật từ người nghe. Dù đến từ con đường nào, điểm chung vẫn là họ không chỉ có một giọng nói, mà họ biết dùng giọng đó.
Đây là sự khác biệt rất lớn.
Một người chỉ dùng giọng theo thói quen sẽ nói theo cái quen miệng của mình. Còn một người dùng giọng có ý thức hơn sẽ bắt đầu biết cách làm cho câu nói đứng lại, biết cách tạo nhịp để người nghe đi cùng, biết chỗ nào cần tiết chế và chỗ nào cần đẩy rõ hơn. Chính điều này làm cho lời nói của họ trở nên cuốn hơn, dù bản thân họ có thể không nghĩ theo cách đó.
Người học thường nhìn vào kết quả của người khác, nhưng lại nghe mình từ điểm bắt đầu
Đây là lý do làm nhiều người dễ tự ti một cách không cần thiết.
Mình nghe người khác khi họ đã đi được một quãng rất dài với giọng nói của họ. Có thể là quãng đường của trải nghiệm sống, của môi trường công việc, của những lần va chạm với giao tiếp, của việc làm nội dung, của việc tự rèn, hoặc của một quá trình học bài bản nào đó. Nhưng khi quay về nghe mình, mình lại đang nghe ở đúng điểm bắt đầu, hoặc ở một đoạn rất sớm trong quá trình sửa.
So sánh kiểu đó gần như chắc chắn sẽ làm người học thấy mình thua. Không phải vì họ thật sự không có khả năng, mà vì họ đang đặt hai giai đoạn rất khác nhau lên cùng một bàn cân.
Mình thấy nhiều người chỉ vì nghe người khác quá cuốn mà vội kết luận mình không có tố chất. Trong khi nếu bình tĩnh nhìn lại, nhiều khi cái họ đang nghe ở người kia là kết quả của cả một cách dùng giọng đã được gọt đi rất lâu rồi. Không phải ai sinh ra cũng có sẵn tất cả những điều đó.
So sánh giọng nói của mình với điểm đến của người khác là một cách rất nhanh để làm mình nản, nhưng lại không giúp mình hiểu đúng vấn đề.
Cái làm mình “không cuốn” thường không lớn như mình nghĩ
Một điểm mình thấy khá thú vị khi làm việc với học viên là nhiều người tưởng giọng mình có vấn đề rất lớn. Nhưng khi nghe kỹ, thứ làm họ chưa cuốn lại chỉ nằm ở vài chỗ khá cụ thể.
Có người nói hơi gấp, nên người nghe không có chỗ để theo. Có người câu nào cũng đi đều một nhịp, nên lời nói thiếu độ bật. Có người giữ lực chưa tới cuối câu, nên toàn bộ câu nghe bị rơi. Có người rõ chữ rồi, nhưng cách đặt câu ra ngoài còn mỏng, nên nội dung không có chỗ đứng. Những thứ này cộng lại làm cho giọng chưa cuốn, nhưng không có nghĩa là giọng nền của họ tệ.
Điều đáng nói là những chỗ đó hoàn toàn có thể chỉnh.
Khi người học nhìn đúng vào phần đang cản mình, họ thường bớt bi quan hơn rất nhiều. Vì họ nhận ra đây không phải chuyện “mình không có”, mà là chuyện “mình chưa dùng đúng”.
Và chỉ cần đổi góc nhìn như vậy thôi, quá trình luyện giọng đã nhẹ hơn nhiều rồi.
Nếu bạn từng xem những nội dung trên Toàn Cao Voice hoặc theo dõi các hướng chia sẻ trên TikTok Toàn Tiếng Việt, bạn sẽ thấy cùng là giọng nói, nhưng độ cuốn không đến từ việc cố làm cho nghe hay. Nó đến từ chỗ người nói có thật sự hiện diện trong lời nói của mình hay không. Khi nhịp đúng hơn, lực vững hơn, cảm xúc không bị giả, và cách dùng giọng phù hợp với nội dung, lời nói tự nhiên sẽ có sức hút hơn.
Qua quá trình làm việc với học viên, mình thấy rất rõ là nhiều người không thiếu chất liệu để nói. Họ chỉ thiếu một cách dùng giọng đủ đúng để cái họ có đi tới người khác một cách trọn vẹn hơn.
Muốn cuốn hơn, không phải lúc nào cũng cần thêm vào, mà nhiều khi phải bớt đi
Nhiều người nghe ai đó nói cuốn xong bắt đầu cố làm theo. Cố trầm hơn, cố nhấn nhiều hơn, cố tạo màu sắc hơn. Nhưng trong rất nhiều trường hợp, điều cần làm lại ngược lại. Không phải thêm vào, mà là bớt đi.
Bớt cái nhịp quá gấp. Bớt cái thói quen nói đều. Bớt sự hụt ở cuối câu. Bớt cách đẩy ý ra ngoài quá nhanh. Bớt cảm giác phải cố làm cho mình nghe có vẻ hấp dẫn hơn. Vì chính những thứ đó nhiều khi lại là nguyên nhân làm giọng nói mất tự nhiên và làm người nghe thấy mệt.
Khi bớt được những phần đang cản trở, giọng nói sẽ sáng ra theo cách rất thật. Không cần diễn. Không cần cố giống ai. Chỉ cần đúng hơn với chính mình là độ cuốn đã khác.
Đây cũng là lý do vì sao mình luôn xem việc luyện giọng là một quá trình chỉnh lại, chứ không phải khoác thêm một hình mẫu mới lên bản thân.
Nếu cứ nghe người khác rồi tự chê mình, người học sẽ khó bắt đầu đúng cách
Mình nghĩ đây là điều rất nên tránh.
Nghe người khác để học thì tốt. Nhưng nghe người khác rồi dùng họ làm bằng chứng rằng mình không thể nói cuốn được thì lại rất dễ làm mình chùn lại. Vì như vậy, mình đang bỏ qua phần quan trọng nhất: giọng nói là thứ có thể thay đổi theo cách dùng, chứ không chỉ theo chất giọng ban đầu.
Nếu bạn thật sự muốn giọng mình cuốn hơn, thứ cần làm không phải là tiếp tục tự hỏi vì sao mình không giống người ta. Thứ cần làm là nhìn xem điều gì trong cách nói hiện tại của mình đang làm người nghe khó ở lại. Khi nhìn ra được điều đó, mọi thứ sẽ rõ hơn rất nhiều.
Nếu bạn muốn hiểu kỹ hơn cách một lộ trình luyện giọng có thể giúp người học đi từ chỗ nghe mình còn nhạt, còn phẳng, còn thiếu sức hút, tới chỗ giọng nói có nhịp hơn, có lực hơn và giữ người nghe tốt hơn, có thể xem thêm tại Khóa Học Luyện Giọng. Điều mình luôn nhấn mạnh ở đây không phải là học để biến thành một kiểu giọng khác, mà là học để dùng đúng hơn cái giọng mình đang có.
Kết luận
Nếu bạn từng nghe người khác nói rất cuốn rồi quay về thấy giọng mình chưa tới, cảm giác đó hoàn toàn dễ hiểu. Nhưng điều quan trọng là đừng kết luận quá sớm rằng mình không có khả năng.
Rất nhiều khi, khác biệt giữa bạn và người đó không nằm ở chuyện họ được trời cho còn bạn thì không. Nó nằm ở cách giọng nói của họ đã được dùng đúng hơn, gọt kỹ hơn và đặt đúng chỗ hơn trong quá trình truyền đạt.
Người khác nói cuốn không phải lúc nào cũng vì họ có một giọng tốt hơn bạn. Nhiều khi, chỉ là họ đang dùng giọng của họ đúng hơn bạn đang dùng giọng của mình.
Khi nhìn theo hướng đó, việc luyện giọng sẽ bớt mơ hồ hơn nhiều. Mình không còn chạy theo một hình mẫu xa lạ, mà bắt đầu quay về chỉnh những chỗ rất thật trong cách nói của chính mình.
FAQ
Vì sao tôi nghe người khác nói rất cuốn còn mình thì không?
Thường không chỉ vì chất giọng. Sự khác biệt nằm nhiều ở nhịp nói, lực trong câu, điểm nhấn và cách người đó dùng giọng để dẫn người nghe.
Có phải giọng cuốn là do bẩm sinh không?
Một phần có thể do nền giọng thuận lợi hơn, nhưng phần lớn độ cuốn vẫn đến từ cách dùng giọng, cách truyền đạt và trải nghiệm rèn luyện theo thời gian.
Muốn giọng cuốn hơn thì nên bắt đầu từ đâu?
Nên bắt đầu từ việc nhìn lại những chỗ đang cản mình, như nói quá đều, quá nhanh, thiếu lực hoặc thiếu nhịp, thay vì cố bắt chước bề ngoài của người khác.