Nhiều người hay nói giọng miền Nam nghe dễ thương, nghe có cảm tình. Mà cái dễ thương đó không phải tự nhiên người ta nói cho vui. Nó có gốc từ cách phát âm, cách xưng hô, cách thêm cảm xúc vô lời nói, rồi cả cái nếp sống của người miền Nam nữa.
Trước hết, giọng miền Nam nghe dễ mến vì nó mềm. Người miền Nam nói thường không gằn nhiều, không bật âm quá mạnh, câu chữ nghe trôi hơn. Nhiều tiếng khi đi vào đời sống hằng ngày cũng được nói nhẹ lại: “về” nghe thành “dề”, “vui” thành “dui”, “không” thành “hông”, “vậy” thành “dị”. Thanh hỏi với thanh ngã ở nhiều vùng cũng gần nhau hơn, nên câu nói bớt sắc, bớt căng, nghe xuôi tai.
Cái này không phải là nói sai theo kiểu chê bai. Nó là thói quen phát âm của cả một vùng. Người miền Nam nói chuyện thường ưu tiên làm sao cho lẹ hiểu, dễ nghe, dễ bắt chuyện. Thành ra tiếng nói cũng tự nhiên mềm xuống, bớt cảm giác nghiêm quá, nặng quá. Nghe một câu thôi là thấy người ta như đang mở cửa, chớ không dựng hàng rào.
Cái dễ mến còn nằm ở cách người miền Nam xưng hô. Nhiều khi mới gặp nhau lần đầu mà đã nghe thân rồi. Người bán hàng hỏi: “Ăn gì hông cưng?”, “Lấy thêm rau hông em?”, “Ngồi đây nè chị hai”. Mấy tiếng “cưng”, “em”, “chị hai”, “anh hai”, “má”, “tía” trong nhiều hoàn cảnh không phải để làm quá, cũng không phải để phân vai cao thấp dữ dằn. Nó là cách kéo người đối diện lại gần, làm cho cuộc nói chuyện bớt xa lạ.
Rồi còn mấy chữ đệm rất miền Nam: “nghen”, “hen”, “nè”, “đó”, “trời ơi”, “dữ thần”, “thiệt tình”, “hết sẩy”. Mấy chữ này không thêm thông tin nhiều, nhưng thêm tình. Nói “đẹp dữ thần vậy trời!” khác với nói “rất đẹp”. Một bên là nhận xét, một bên là cảm xúc bật ra. Nghe nó có người ở trong đó, có cái vui, cái ngạc nhiên, cái thiệt bụng của người nói.
Từ ngữ miền Nam cũng có cái duyên riêng. Nhiều chữ nghe lên là thấy cảnh liền: “ghe”, “xà nẹo”, “cà rịch cà tang”, “bự chà bá”, “hết sẩy”, “ngộ ghê”. Nó không bóng bẩy, nhưng có hình ảnh. Nó làm câu nói có mùi đời sống, có chợ, có sông nước, có hẻm nhỏ, có bàn ăn, có người ngồi nói chuyện với nhau thiệt gần.
Cái chất đó cũng dính với lịch sử và nếp sống phương Nam. Miền Nam là vùng đất mở, nhiều cộng đồng cùng sống, cùng buôn bán, cùng làm ăn với nhau. Người Việt, người Hoa, người Khmer, người Chăm và nhiều lớp văn hóa khác gặp nhau trong đời sống hằng ngày. Muốn sống chung thì phải dễ nói, dễ hiểu, dễ thương lượng, dễ tin nhau. Thành ra tiếng nói miền Nam cũng linh hoạt hơn, ít câu nệ hơn, miễn sao nói ra người ta hiểu ý và thấy nhẹ lòng.
Bởi vậy, giọng miền Nam nghe dễ mến không phải vì cố làm duyên. Nó dễ mến vì nó tự nhiên, thoải mái, ít làm người nghe thấy bị áp lực. Nó không đặt nặng chuyện phải nói cho sang, cho trịnh trọng, mà nghiêng về chuyện nói sao cho người đối diện thấy gần, thấy vui, thấy được đón nhận.
Có khi chỉ một câu “vô chơi nghen” thôi mà người nghe đã thấy khác. Câu đó đâu có cầu kỳ gì. Nhưng nó có cái ấm, cái mở lòng, cái kiểu “lại đây, mình nói chuyện với nhau cho vui”. Và chắc cũng vì vậy mà giọng miền Nam, dù nghe ở đâu, vẫn dễ làm người ta thấy thương.